from: M. YILDIRIM
to: Burak Buyukdemir
date: Mon, May 18, 2009 at 2:59 AM
subject: Girişimci olmak ya da olmamak!

Merhabalar Burak Bey,

Aslında Burak Bey’den ziyade Burak Abi demek istiyorum. Hem daha önce bir iki kez mail atmıştım hem de hemen hergün hakkınız da birşeyler görüp, duyup okuyorum. O yüzden artık tanışmışız sayılır

Neyse Burak Abi, biz iki girişimci genciz.. Aslında henüz girişmcimiyiz bilmiyorum ama bu konuda çok fazla istekliyiz. En büyük özelliğimiz yılmamak. Çok azimliyiz. Zaman zaman daraldığımız anlar olmuyor değil ama bu yola başkoyduk. Bu arada öğrenciyiz aynı zamanda. Ben Dokuz Eylül Elektrik Elektronik arkadaşım ise Dokuz Eylül Bilgisayar Mühendisliğinde. Amacımız birşeyler üretmek ya da geliştirmek. Ekonomik kaygılarımız olsa da bunlar daha geri planda. Soracağım bir kaç şey olacak. Fırsatın olursa eğer, gerçekten dört gözle cevabını bekliyor olacağız.

1 – Projeyi Duyurmak mı yoksa Gizlemek mi?
Burak Abi sanıyorum ki bu işe başlayan herkesin ilk takıldığı noktalardan biridir. Bizde ilk planda gizlemeye çalışıyorduk. Fikrin çalınmasından korkuyorduk. Daha sonra bunu biraz aştık. Hem insanların bizim fikrimizi çalmaktan daha iyi işleri olduğunu hem de projenin başkalara anlatarak gelişeceğini anladık. Nitekim başkalarına anlattıkça onların geri dönümleriyle fikirlerimiz daha da yerine oturdu. Fakat geçen gün değişik birşeyle karşılaştık. Kalkıştığımız işlerden birinin adı ejandam.com idi. Domainide kaydetmiştik. Geçen gün ejanda.com isimli siteyi gördük. Domain 15 gün önce kaydedilmiş ve İzmirden. Bizde İzmirdeyiz. Bu bir tesadüfde olabilir ama yinede bir garip hissettik. Sence fikirlerimizi başkalarına rahatlıkla anlatabilmelimiyiz yoksa nasıl bir yol izlemeliyiz?

2 – Nasıl finanse edilmeli?
Malesef projelerimizin teknik olarak altından kalkamamaktayız. Bu yüzden şu kararı vermemiz gerekti. Acaba kodlayacak kişileri ekibimize mi katacaktık, yoksa bir şekilde para ile mi yaptıractık. Eğer ekibe katacaksak hayalden başka birşey vaat edemiyoruz. Herkes bizim gibi bu işlere inanmadığı için biraz zorluk yaşıyoruz. Şuan kurduğumuz ekipler var ve nispeten kodlamalar başladı ama yeterli değiliz. Sonra para ile yaptırmayı düşündüğümüzde ise başka sorunlar ortaya çıkıyor. Kendi bütçemizle bunları yaptırmamız zor. Bir yatırımcıya sunmak fikrini düşündük. Ama sadece fikirle karşılarına çıkılabilir mi. Yani somut birşeyler de götürmemiz beklenmiyor mu? Kaldı ki yatırımcı bulduk desek bize sadece para mı vercekler yoksa onların teknik ekipleri ile mi çalışabileceğiz.

3- İstanbul’a uzağız
İzmir her ne kadar Türkiye’nin büyük şehirlerinden de olsa kalbi hala İstanbul. Ve malesef biz oraya uzağız. Bu da bize zorluk çıkarıyor. Danışabileceğimiz fazla insan bulamıyoruz. Birçok aktivite, seminer, organizasyon İstanbul’da oluyor. Tabiki İzmir’de de olmuyor değil ama bir adım geride başlıyoruz yinede.

Sonuç olarak Burak Abi iyi giden de birçok tarafımız var ama kötü gidenlerden birazını sana bahsetmek istedim. Şimdi bunlara dayanarak, fikrimizi kendimiz kodlayacamayacağımızı da bilerek nasıl bir yol izlemeliyiz. Tabiki sizden bir yol haritası istemiyoruz ama tecrübelerinize dayanarak bizi aydınlatıcak bir iki cümle paylaşırsanız çok seviniriz.

Ayrıca ben ve arkadaşım yazın staj için İstanbul’da olacağız. İstanbulda olduğumuz da sizinle tanışıp fikirlerimizi anlatmaktan zevk duyarız. Belki de sadece biz ve çevremizdekiler fikirlerin iyi olduğunu düşünmekte. Sizin yapıcağınız bir iki geri dönüm bizim ayaklarımızın daha sağlam yere basmasını sağlayabilir. Son olarak Burak Abi, şirket kurmanın gerekliliğine karar verdik. Aslında uzun zamna önce karar verdik. Ekim ayında bunu gerçekleştirmiş olacağız. Öncesinde bu konuda da fikirlerinizi duymak isteriz.

Teşekkür ederim.
–
Saygılarımla,
Muhammed YILDIRIM

from: Burak Buyukdemir
to: M. YILDIRIM
date: Sun, May 24, 2009 at 12:31 PM
subject: Girişimci olmak ya da olmamak!

Sevgili Muhammed ve ortağı,

Sizin gibi gençlerin girişimci olma isteğinize gerçekten seviniyorum. Türkiye’de okul sistemi genellikle kendi işini yapmak isteyenler için akıl açıcı yollar sunmaz. Üniversiteden mezun olduktan sonra aile çevresi, arkadaşlar, uzak akrabalar ve hatta sonradan tanıdıklarınız bile öğrencilerin büyük bir holding veya şirkete kapak atması için çabalar. Aile çevresinden yaşlıca olanların bu tür girişimci gençlere yönelik olarak;

“Vah vah oysa çok iyi üniversiteden mezun olmuştu, neden kendi işini kurdu?” sorusu yer bitirir. Kime ne dert anlatacaksın. Bu bakış açısına neyin hayalini anlatabilirsin? İşsiz kalmakla kendi işini açmak arasında nerdeyse bir parmak fark var. Her ikiside aynı anlama geliyor gibi davranırlar.

Bu cümle uzunca süren tekelci ekonomik kültürün sonuçlarını açıkça ortaya koyuyor. Ülkemizin ekonomisi 1980′ler den itibaren farklı bir raya geçmiştir. 80′lerin sonunda konvertibiliteyle yurtdışı açılımı gerçekleşmiştir. Burada bu ekonomik kararların doğruluğunu yanlışlığını tartışmayacağım. Sadece 1990′lardan bu yana ülkemiz içe kapanıklıktan ticari olarak işbirliğine başlamıştır. Eskilerin deyimiyle “müteşebbislik” yani “girişimcilik” veya kendi işini kuranların sayısı oldukça artmıştır.

Tabi şimdi bu söylediklerimden şu çıkarılmasın. Mezun olduk hemen kendi işimizi kuralım veya okumaya gerek yok kendi işimize başlayalım. Üniversite eğitiminin girişimci olacakları orta ve uzun vade de rekabette üstün tutacağını, bunun yanı sıra iş tecrübesi olanların kendi işlerinde daha hızlı yol alacaklarını düşünüyorum.

1 – Projeyi Duyurmak mı yoksa Gizlemek mi?
Fikir konusunda bir önceki gün bir yazı yazdım, oraya yönlendireyim ve özetle şunu ekleyeyim. Bir işi başlamadan önce ciddi bir araştırma sürecine girin. Hızlı olun, odaklanın tüm gücünüzü fikrinizin başarılı olup olmayacağı konusunda analize harcayın. Gelecekte bu işin başında olmak isteyip istemediğinizi sorun kendinize. Eğer cevap benim yapmak istediğim 10 proje daha var bu sadece başlayacağımız proje olursa, bırakın bu hayalleri dışarı çıkın arkadaşlarınızla zaman geçirin. Eğer siz bu projenin gelecekte sizin yapmak istediğiniz bir iş olmadığını düşünüyorsanız ve sadece işi satmak için yapıyorsanız emin olun ki, başarısız olursunuz. O işten gelir kazanmak ve işin içinde bulunmaktan dolayı mutlu olacağınız için yapın. Fikrinizin çalınmasından korkmayın. Türkiye’de 70 küsur milyon insan var ve herkes fırsatları kaçırmamaya çalışıyor. Hızlı olacaksınız ve düşündüğünüz işi yapmaya başlayacaksınız, hergün bir önceki güncen daha iyisi olmak için çalışacaksınız. Siz önemlisiniz, sizin o girişimcilik ruhunuz işin parçası değilse fikirler 5 para etmezler. Özetle fikir aşamasını geçin yapmaya başlayın. Yağmurdan bahsetmeyin.

2 – Nasıl finanse edilmeli?
Birincisi işinizde büyük hedefleriniz olsun ama küçük başlayın. Herşeyi yapmak için uğraşmayın. Yazılım, teknoloji işin sadece bir parçasıdır. Esas siz bana satış ve pazarlama için ne düşünüyorsunuz onu anlatın. Yazılım internet projeleri için çok önemli bir parça olmasına rağmen, basit internet projeleri oldukça karlı olabilirler. Kodlayan arkadaşlarınızda sizin isteğiniz ve girişimci ruhu yoksa kimseyi işinize katmayın. Eğer onlarda da bu heyecanı görüyorsanız o zaman ekip olarak karar vermeniz gereklidir. Sadece zorunluluktan dolayı buna karar verdiyseniz o zaman başka yollar arayın. Başlangıçta siz yatırım yapmazsanız size hiç bir yatırımcının inanmasını beklemeyin. Elde tutulan bir örneğiniz, demonuz yoksa yani siz işe inanmadıysanız yatırımcıları bulma, onlara sunum yapmak için zaman kaybetmeyin. Tüm enerjinizi işinize odaklayın. Siz ortaya güzel işler çıkarırsanız zaten sizi herkes bulacaktır.

3- İstanbul’a uzağız
Bu hem avantaj hem de dezavantaj. İşin olumlu yönleri İzmir İstanbul’dan daha ucuz. Maliyetlerinizi oldukça düşürebilirsiniz. Ofis kiraları, çalışan maaşları, yol giderleri vb. İstanbul’dan % 30 – 40 daha az. Bunun yanı sıra iklim çok daha elverişli. İstanbul’a uçakla 50-60 dk. Yazın plajlara, eğlenceye ve dinlenceye çok yakın. İzmir’de bir çok üniversite var, işbirliği için çok elverişli. Yakında Urla’da da bir teknopark açılırsa o zaman deyme gitsin. Bunlar için güzel yönleri, diğer taraftan bütün şirketler İstanbul’da. Reklam dünyasından, internet şirketlerine kadar hepsi burada yerleşikler. Sektörün burada olması iletişimi dolayısyla işbirliği fırsatlarını İstanbul’da olan şirketler lehine çeviriyor. Sosyal ilişkiler İstanbul’da olduça yüksek. Sadece internet şirketleri değil, büyük holdingler ve yatırımcılarda burada yer alıyorlar. Bir de Boğazın muhteşem güzelliği var tabi ki. İşin kısacası İzmir’in pozitif yönlerini kullanıp internet işinizi oradan başlatmanızda hiç sakınca yok. Benim bildiğim pilli network‘ün, cvyolla.com‘un, ortakları İzmir’de yerleşikler. Bunun yanı sıra pabbuc.com İzmir’de kurulmuş bir internet şirketi. Şehir için bahane bulmadan işe odaklanmanız lazım.

Bir işin başarılı olması için binlerce yol olabilir. Benim önem verdiğim 3 nokta var. İşinize, sektöre ve müşterilerinize odaklanın. Ne demek istiyorum. Tek işiniz bu yaptığınız iş olsun. Tencere satarken, sigortada satmayın. İnternet şirketiniz sizin yaptığınız tek iş olsun. Bir sektöre odaklanın. İçerik üretiyorsanız bunu yapın, elektronik ticaret yaparken, trafik sağlayalım hem bu işte tutabilir diye başka bir site açmaya kalkışmayın. O sebeple fikrinizi seçereken vakit harcayın. Son odak noktanız müşteriler. Onları dinleyin, onların memnuniyetini hep ön planda tutun. Sizi başkalarına onlar anlatacaklar. Her bir müşterinizi sizin avukatınız haline çevirin. Ağızdan ağıza böyle yayılacaksınız.

Herkese kapımız açık. Etohum toplantılarımıza katılırsanız sizlerle tanışmaktan mutluluk duyarım. Şirketi niçin kurmanız gerektiğini tekrar düşünün. Gerçekten iş yapıyorsanız şirket kurmak 1-2 haftalık bir işlem. Kafanızda bunu büyütmeyin. İnternet üzerinde katma değerli bir iş yapıyor musunuz veya yapacak mısınız? buna cevap aramaya çalışın. Size tüm girişimcilik serüveninizde başarılar diliyorum.

Selamlar, sevgiler
Burak Buyukdemir

2. Doğru fikir
Ortaya fayda koyun. Fikrin çok ilginç olması önemli değildir. Müşterinize sağladınız faydayı açıklıkla anlatabilmelisiniz. Gelir modeli olmayan fikirler üzerinde çok zaman kaybetmeyin. Gelir modeli sadece reklâma dayanan modelleri dikkatlice değerlendirin. Birden fazla gelir kalemi olmasına önem gösterin. Fikri bulduktan sonra ilgili pazarı analiz edin veya bildiğiniz bir sektör hakkında fikir geliştirin. Bu sektörde geliştirdiğiniz iş fikrine yakın modelleri analiz edin, başarılı ve başarız örnekleri inceleyin. Fikrinizin avantajlarını ortaya koyun.

3. Hızlı hareket edin
Sanal dünyada kurallar çok hızlı değişmektedir. Yeni şirketlerin kurulması ve pazarda pay kapmaları eski ekonomiden çok farklı olarak daha hızlı olabilmektedir. Fikrinizi hayata geçirmek için hızlı davranın, aylarca iş planı yapmakla uğraşmayın. Girişiminizin ilk aylarında çok uzun saatler çalışmanız gerekebilir. Ekibinizdeki arkadaşlarınızı bu tempo konusunda bilgilendirin. İlk günlerde az kişi çok verimli çalışmak zorunda kalabilirsiniz. Küçük bir ekip olarak hem hızlı hareket etmelisiniz hem de bir çok işi eş zamanlı yapmalısınız. Planınızı bölümlere ayırın ve yazılımlarınızı sürümlerle hayata geçirin, küçük ama internet üzerinde geliştirmeler yapın. Tüm her şeyi birlikte bitirmeye çalışmayın.

4. Fikrinizi gerçekleştirin, gerçekleştirin, gerçekleştirin
Fikir ne kadar güzel, yeni veya bulunmaz olsa da siz onu hayata geçirmedikçe hiç bir değeri yoktur. Fikir üzerinde belli bir süre kafa yorduktan sonra internet fikrinizi gelir modelini de içine alacak şekilde hayata geçirmek için adım atın. Fikir toplantılarını uzatmayın. Dünyanın en yeni teknolojisini bulduğunuzu düşünseniz de bunun ön araştırmasını yapın, daha önce deneyenlerin tecrübelerini okuyun veya pazar araştırması yapın. Mutlaka taşın altına elinizi koyun ve etkinliğe geçin.

5. Müşterinizi dinleyin, anlayın, dinleyin, anlayın
İnternet girişiminizi kurduğunuzda ilk müşterileriniz çok önemlidir. Sizlerin büyümesine ve ağızdan ağza yayılmasına bu ilk öncü kullanıcılar karar vereceklerdir. Onlar arkadaşlarına tavsiye ederlerse girişiminiz hızlı büyüyebilir. Onların geri beslemelerini dikkate alın ve uygulamalarınızda onlara mutlaka kulak verin. Geliştirmelerinizi onlara danışın. İlk müşterilerinizden grup oluşturun, testlerinizi mutlaka onlara açın. Bunun yanı sıra müşterilerinizin memnun kalmaları için hizmet seviyenizi elinizden geldiğince yüksek tutun. İlk 6 ay içinde bu kültürü oluşturursanız tüm şirket hayatı bu başlangıç evresinden etkilenecektir.

6. Size aşık kullanıcılar oluşturun
Sıradan marka olmayın. Sizin yerinize sizi anlatacak tanıtacak, markanıza âşık müşteriler oluşturun. Koluna Harley Davidson dövmesi yapacak bir müşteri markasına ne kadar bağımlıysa, sizde müşterilerinize bu bağımlılığı sağlayacak ürünler hizmetler vermeye çalışın.

7. Odaklanın, odaklanın, odaklanın
Belli bir pazara odaklanın. Ölçeklenebilir büyüyen bir pazarda hizmet verecek bir ürün seçin. Tek işiniz bu olsun yan işlerle uğraşmayın. Hem dışardan çalışır hem de akşamları internet işini yaparım diye düşünmeyin. 24 saatinizi sadece bu işe adayın. Başka işle uğraşmayın. Risk alınması gerekiyorsa alın. Müşterilerinizi dinleyin onlara en iyi hizmeti vermeye odaklanın. Şirketin başlangıç döneminde olduğu gibi diğer aşamalarda da müşteri odaklı olun.

8. Kaynaklarınızı verimli kullanın
İnternet girişimlerinin başlangıç günlerinde kısıtlı sermayenizi çok düşünceli harcayın. Büyük sermayeli grupların sizi yenebileceğini düşünmeyin, eğer işinize odaklanıyorsanız sizden başkası bu konuda daha iyi hizmet veremez. Başlangıçta sermaye olarak koyduğunuz her kuruşun hesabını yapın. En ucuz yolları bulun. Şirketinize yeni elemanlar almak yerine dış kullanıma yönelim. Birçok işinizi serbest çalışanlara yaptırabilirsiniz. Diğer internet siteleri ve şirketlerle işbirlikleri yapın. Her iş için para harcamaya çalışmayın. Ofis masraflarınızı kısın. Kirası düşün bölgelerde ofis tutmaya çalışın. Sizin yarattığınız değer ilk aşamada mobilyalardan daha önemlidir. İlk aylarda görselliğe önem vermeyin, sorun yapmayın. Pazarlama ve reklâm için yaratıcı gerilla pazarlama yöntemleri kullanın, arkadaşlarınızı sizi anlatmaları için ikna edin.

9. Yaptıklarınızı ölçün
Her aşamada nerede olduğunuzu analiz edin. Planlamaya bir holding şirketi kadar uzun zaman ayırmayacak olsanız da başlangıç aşamasında ve diğer dönemlerde nerede olduğunuzu ve nereye gitmek istediğinizi yazın. Bunları her ay kontrol edin değerlendirin. Ölçümsüzlük ve plansızlık sis içinde hedefinizi bulmaya benzer.

10. Moralinizi yüksek tutun, korkmayın, sabredin, vazgeçmeyin, tekrar deneyin
Başarısızlıktan korkmayın, tekrar deneyin. Bazen çevrenize kulaklarınızı tıkayın. Sizi ümitsizliğe sevk eden, yapıcı olmayan, desteksiz eleştiriler yapanları çevrenizden uzakta turun. Sizin enerjinizi emerler. İnternet girişimciliğinin her aşamasında olaylara objektif, yapıcı ve çözüm odaklı insanları yanınızda bulundurun. Yaptığınız işin önemini anlamayan, internet konusunda bilgisi olmayanların söylediklerine kulaklarınızı tıkayabilirsiniz. Ben demiştim, diyenleri uzaklaştırın. Sabırlı olun. Unutmayın Roma bir günde kurulmadı. Tekrar tekrar deneyin. Her sabah heyecanla işe başlayın. İşinize aşık olun.

Etohum Kampi – 10 Temmuz 2010 from Burak Buyukdemir on Vimeo.

Kapalı bir odada akşam saatlerinde masa başındayım. Sıkıcı bir gün daha geçmişti. Sadece 2 aylık bir danışmanlık için burada bulunuyordum. Çalıştığım mekânın dışında bina ve çevre aslında muhteşemdi, ama iş ortamı gerginleşmişti. Neden bu danışmanlığı verdiğim konusunda artık en ufak fikrim bile kalmamıştı. Tam bu sırada ofisi temizleyen görevli geldi, masanın altındaki çöpü aldı, büyük poşetine boşalttı ve gülen bir ifadeyle iyi akşamlar diledi. Adı Müslim’di. Hollanda başkonsolosluğunun temizlik işlerini yapıyordu. Bana ne yaptığımı sordu, anlattım. Aslına bakacak olursanız bildiğimiz bir temizlikçiye hiç mi hiç benzemiyordu. Öğrenmeye açtı ben internetten bahsediyordum, o da dakikalarca sorular sorup dinliyordu.

Danışmanlığımı verdiğim süre içinde Müslim’le daha sık konuşur olduk, iş aralarında gelir, sohbet ederdik. Hollanda Başkonsolosluğunda başıma gelen en güzel şey aslında Müslim’le tanışmam oldu. Bir de oradan hatırladığım Başkonsolos Marco Hennis’ti. Sıra dışı birisiydi. Bana sanki onun uzun süredir görmediği arkadaşıymışım gibi tüm konsolosluğu gezdirdi. Herkesle tanıştırdı, kendi hobilerinden bahsetti, Afganistan’dan getirdiği eşyaları, resimlerini gösterdi, hayatından bahsetti. Gerçekten çizginin dışında birisiydi. Hayat bazen size birkaç armağan verir, siz onu o zor alandan çıkartıp alırken bunların ne olduğunu anlamazsınız. Demlendikten sonra alırsınız tadını.

Müslim’le tanıştığımız sıralarda “Kümesteki kartal neden uçamaz” ın baskıya hazırlandığı sıralardı. Bir gün konuşmalarımız sırasında kadrolu olarak çalışırken onu işinden çıkartmak istediklerini, dışardan şahıs firması kurmaları gerektiğini istediklerini söyledi. Bunu ilk başta kendisine yedirememişti. İtiraz etmiş, bunun olmaması gerektiğini çalıştığı kişilere anlatmaya çalışmış. Ne ettiyse başaramamıştı. Kendisi zorunlu olarak şahıs şirketi kurup dışardan konsolosluğa hizmet etmeye devam etmeye ben danışmanlığı bıraktığımda devam etti. Bunun bir fırsat olduğunu yıllar sonra tekrar buluştuğumuzda anlattı. Kafamda bir ışık yandı diyor. O gün çok kızmıştım ama bu benim hayatımı değiştirdi, dedi.

Hiç bağı hiç kopartmadık. Müslim her bayramda beni aradı. Kitap bittiğinde haber verdim. Kitabı bir çırpıda okumuş. Kendine oradan dersler almış, hatta çevresindekilere kitabın belli bölümlerini anlatmış, okumuş. Üzerinden 1 yıla yakın zaman geçtikten sonra Müslim beni tekrar aradı. Yeni bir ofise taşındığını söyledi. Çekingenlikle beni davet etti. Çok güzel değil ama gelirseniz çok sevinirim dedi. Girişimcilerin ofislerini görmeyi aslında çok seviyorum, ancak hemen ziyaretine gidemediğimi hatırlıyorum. Buluşmamız ve benim onu ziyaretim birkaç haftayı buldu. Araya işler girmiş olabilir. Şimdi geriye dönüp neden bunun bu kadar uzadığını hatırlamıyorum. Belki bir internet şirketi değildi onun için acele etmemiş olabilirim. Müslim bir temizlik şirketi kurmuştu.

Okmeydanı’nda bir hanın ikinci katında 30-40 m2 lik iki masa 3-4 sandalyeden oluşan bir ofisti. Asansörü olmayan Anadolu’daki muhasebecilerin ve avukatların toplandığı o bildiğimiz hanlara benziyordu. Hiçbir üniversite öğrencisinin hayal edemeyeceği kadar güzel bir ofisti burası. Müslim çekiniyordu. İşte mütevazi ofisimiz burası diyordu. Belki de benim küçümseyeceğimi düşünüyordu. Dışardan çaycı geldi. Hani düofonlarla ısmarlanan çaylardan bu. Markayla alınan çaylardan. Büyük holdinglerde bulamayacağınız kadar lezzetli çaylardan. Sallama olmayan yeni demlenmiş çaylardan.

Müslim çok iyi hatırlıyorum o zaman bana şirketlerini nasıl kuruduğunu ve internet sitelerini nasıl kurduğunu çok açık gönüllükle anlatmıştı. 2006 olması lazım. Şirketi eşiyle beraber kurmuşlar. İlk bilgisayarını kredi kartına taksitle almıştı. Cebinde birikmiş hiç parası yoktu. Hollanda başkonsolosluğunda temizlik işleri yaparken dışarıda araba alım satımından belli bir para kazanmış ve bunu da şirketi kurduktan sonra bırakmaya karar vermişti.

Müslim’in ofisinde 1-2 saat geçirdim. Neler anlattığımı açıkçası hatırlamıyorum. Müslim dün bana o ziyaretin ne kadar çok önemli olduğundan bahsedene kadar genel konuştuğumuzu düşünüyordum.

“Bizim ofisimizi ziyaret etmeniz bize motivasyon vermeniz bizi çok etkiledi” dedi.

1970 Sivas doğumlu. 5 kardeşler. 3 erkek 2 kız. Müslim en küçükleri. Liseyi okurken babasının hayvancılık işlerine yardım ediyor. 15 yaşında ticarete başlamış.

“Sivas’ta bizim belirlediğimiz fiyat piyasa olurdu, o yaşta hayvan alıp satımına başlamıştım, babama yardım ediyordum. Girişimcilik belki o günlerde bende doğdu” diyor

18 yaşına kadar Sivas – İstanbul arasında gidip geliyor. Akrabalarının yarısı İstanbul’daymış. Liseyi bitirince İstanbul’a gelmiş. Ona Hilton’a girmelerinde yardımcı olmuşlar. Hilton’a bulaşıkçı olarak girmiş 9 ay boyunca çalışmış. Bulaşıkhane’den kurtulma yollarını aramış. Lisede elektronik elektrikle de uğraştığı için otelin teknik bölümüne girmeyi başarmış. Sivas’ta hayvan ticareti yaparken elektrik elektronikçilerde de çalışmış aslında. Orada tamir işlerini öğrenmiş. Hilton’da teknik bölümde çalışırken dışarıda Alman bir firmanın elektrik ürünlerini satmak istemiş. Onu 6 boyunca eğitime almışlar. Eğitim sonunda bu firmanın santrallerini kurmaya başlamış. Saat 3’e kadar otelde çalışıyordum sonra bu işe gidiyordum diyor.

Otelin teknik bölümünde çalışırken kat hizmetlerinde çalışanların onlardan daha iyi maaş aldığını fark eder. Kat hizmetlerine geçmeye karar verir. Katlarda çalışanlar 1500 – 2000 YTL gibi maaş alıyorlardı. Burada fırsat olduğunu düşündüm diyor. Teknik bölümde 2 sene kat hizmetlerinde de 3 sene çalışmış. Bu sırada temizliğin ince noktalarını öğrenmiş. Aslına bakacak olursanız yaşımdaki akış içinde teorik terimlerle satış, pazarlama ve operasyonu birebir uygulamış. Buradan nereye geleceğim takip edin.

Hilton’dan ayrılmaya karar vermiş ve ilk girişimcilik deneyimini kayınbiraderiyle yapmış. Bir mobilya atölyesi kurmuşlar. Onun düşüncesi kataloglar oluşturup büyük firmalara ve diğer mobilya dükkanlarına bu katalogları bırakıp aktif satış yapmak ve standart ürünler yaparak büyümekmiş. Olmamış ortağı ile anlaşamamışlar. Bu işten ayrılmış. Biriktirdiği tüm parasını bu girişimcilik deneyiminde harcamış. Daha sonra Hilton’dan tanıdığı yöneticisinin yardımı ile Hollanda başkonsolosluğuna girmiş. Orada temizlik, bahçıvanlık hatta teknik işleri yapmaya başlamış. Hollanda başkonsolosluğunda tam 5 yıl çalışmış. Bu sırada hafta sonları açık araba pazarlarında araba alıp satmaya başlamış. Bu işi bırakana kadar 1200 araba satmış. Araba alıp satmak çok karlı işti ama ticari ahlak çok bozulmuştu artık buna dayanamayıp bıraktım dedi.

Konsoloslukta çalışırken bir gün kadrodan çıkartılıp dışardan şahıs firması olarak hizmet vermeleri istenince aslında tüm hayatı değişmiş. İlk başta buna çok kızıp itiraz etse de bunu bir fırsat olarak değerlendirmiş.

“Kendi temizlik işimi kuracaktım ve ilk referansım Hollanda Başkonsolosluğu olacaktı.” diyor Müslim.

Olaya diğer bir gözlükle bakarsanız aslında bu resmen işten kovulmasıydı. Bardağın dolu kısmını görmek bu olsa gerek. Şahıs şirketini kurduğunda ne yapacağını nasıl müşteri bulacağını hiç bilmiyormuş. Bu sırada bir film prodüksiyon şirketinin temizlik işi gelmiş ama hiçbir malzemesi yokmuş. Arkadaşlarını tanıdıklarını toplamış, bir taksi tutmuş, biraderinin arabasını da almış ve temizlik yapacakları yere gitmişler. “Sadece çek çeklerimiz vardı. Elimizde doğru dürüst temizlik malzememiz bile yoktu, bu işten 1.700 YTL para kazandık, 700 YTL si masraflara gitti, kalan 1.000 YTL ile ilk elektrikli süpürgemi aldım” diye anlattı. O zaman bu işi daha da büyüteceğine olan güveni gelmiş. İlk kazandığı bu parayı hala aynı heyecanı yaşayarak anlatıyor.

Böylece kendi işini kurmuş, hatta şahıs firmasını birkaç sene sonra limited şirketine değiştirmiş. Hatta muhasebecisi yeni bir firma kurdurmayıp geçmişi temiz bir firmayı satın almalarını önermiş. Öyle yapmışlar. Kurulum masraflarına eski bir firmayı satın almış. Müslim’in yaptığı iş Çevre Grup Temizlik için bir internet sitesi yaptırmak olmuş. Perpa’dan bir yazılım şirketine ilk sitelerini yaptırmış.

“Google’da “temizlik şirketleri” kelimesini arattıklarında ikinci sayfada geliyorduk, bunu daha yukarılara çekmek için daha sonra başka bir firmayla da çalıştım, nerdeyse tüm işlerimizi internetten bulduk” diye anlattı.

Siteyi açtıktan sonra ilk müşterisi Ankara’dan bir şirket oluyor. İnternetin gücünü böylece daha fazla anlıyor Müslim. İlerleyen zamanlarda internet sitesini daha da geliştiriyor. Bizim onunla görüşmediğimiz zaman sürecinde temizlik şirketini adım adım geliştiriyor. Hatta bu süre içinde kendisi de işin inceliklerini teklif vermeyi işi bağlamayı, satışı, operasyonu vb. birçok şey öğreniyor. En son buluştuğumuzda yeni bir yere taşınacağından bahsetmişti. Okmeydanı’ndaki ofis onlara dar gelmeye başlamış ve daha iyi işler almaları için ofis değiştirmelerinin gerekliliğini görmüş.

Dün Müslim’le tekrar buluştuk. Ofisi değiştirmişti. 60’a yakın çalışanı olmuştu. Yılda toplam 200.000 m2 lik bir alanı temizlemeye, 40 şirkete sözleşmeli hizmet vermeye ve aylık 60 şirkete geçici temizlik yapmayı başarmışlardı. Şirketini üç bölüme ayırmıştı, peyzaj, ilaçlama ve temizlik. Peyzaj için yanında ziraat mühendisi çalıştırmaya başlamış. ISO belgesi almış. Kurumsallaşmak için şirketini yapılandırmaya girişmiş. Toplam cirosu geçen sene 500.000 YTL ‘ye yaklaşmış bu sene 1.000.000 YTL yi geçeceğini söyledi. Bir düğünde tanıştıkları ve şirketi birlikte kurdukları eşi yeni doğan bebeklerine baktığı için tüm iş Müslim’in omuzlarında. Filmlerin sonundaki gibi oldu ama Hollanda başkonsolosluğunda onu işte çıkaran memurlar büyük ihtimalle ya emekli olmuşlardır veya hala EU ile aldıkları maaşlarıyla işlerine devam ediyorlardır.

Cem kendisini tembel bir öğrenci olarak nitelendiriyor hatta lise sırasında bilgisayarlara ve yazılım işine ilgisinden dolayı ilk sene üniversite sınavını kazanamamış. Mert ile birlikte bu yıllarda kuzenlerinin şirketi Turkline’da çalışmaya başlıyorlar. Mert tasarımla Cem ise daha çok yazılımla ilgileniyor. Turkline firmasında çalışırken eposta gönderim programı üzerinde çalışmaya başlıyorlar. Diğer firmalara geliştirdikleri bu yazılıma oldukça ilgi duyuyorlar ve kendilerinin de buna benzer bir program yapabileceklerini düşünüyorlar.

Cem Hürtürk - Mert Hürtürk

Altavista’dan 20 ye yakın eposta toplayıp bu adreslere kendilerini tanıtan ileti göndermişler. Bir bakıma istenmeyen eposta yani spam yapmışlar. Bu durumdan şimdi hiç hoşnut değiller, çünkü o zaman bu yaptıklarının spam olduğunu düşünmemişler. Attıkları bu tanıtım iletisine birkaç gün sonra Hong Kong’dan cevap gelmiş. İlk müşterileri ve onların ilerleyen zamanlarda ana ürünleri olacak oempro’nun geliştirilmesine sebep olacak bu müşteri onlardan ilk olarak Dmoz’un benzerini kodlamalarını istemiş. Aynı müşteriye 6-7 ay boyunca farklı programlar yazmışlar. Fakat bu yazdıkları programları sadece bu müşteriye özel yazdıkları için başkalarına satmaları mümkün değilmiş. Hong Kong’lu müşteri en son olarak bu kurdukları sitelerdeki üyelere eposta gönderebileceği bir sistemin olup olmadığını sormuş. Mert ve Cem’de hazır paketleri olduğunu söyleyivermişler. Böylece yazdıkları taktirde bu programı başkalarına da satabilmeyi hedeflemişler ama işin kötü tarafı, müşteriye hazır demelerine rağmen program ellerinde yoktur. 2 gün geceli gündüzlü çalışarak “octeth email marketing” programını yani şu anda sattıkları “oempro” ‘nun ilk versiyonu ortaya çıkarmışlar.

Yazdıkları bu program onlara cesaret vermiş ve octeth.com sitesine henüz hazır olmayan diğer yazılımları da koymaya başlamışlar. Satıldığında kısa sürede yazacaklarını düşünerek bunu yapmışlar. Hong Kong’lu ilk müşterilerinden sonra hazır eposta gönderim programını Almanya’dan Michael adlı ikinci müşterileri 75 USD ödeyerek satın aldığında iki kardeşin bu işi başaracaklarına güvenleri daha da artmış. Cem bu sırada üniversitede okurken Mert lisedeymiş. İnternet’ten satış yaptıklarında parayı nasıl alacaklarını o zaman henüz çözememişlerdir. Digibuy hizmetini bulurlar bu ödeme sistemi ödemeleri çek olarak göndermektedir. İlk 75 USD lık satış bedeli çek olarak gelir. Cem bankaya gider, banka bu çekin bozdurulması bedelinin 35 USD olduğunu söyler. Kalan 40 USD tam 25 gün sonra alırlar işte bu 40 USD onları çok sevindirmiştir.

Cem Kültür üniversitesi bilgisayar bölümünde okurken büyümeye devam eder. Mert bu sırada Bilgi üniversitesi görsel iletişim ve tasarım bölümüne girer. İki kardeş işlerini evden yapmaktadırlar. Henüz bir şirket kurmamışlardır. Faturaları anne ve babalarının şirketlerinden kesmektedirler. Her ikisi de kuzenlerinin turkline şirketinde çalışması onlara iş konusunda tecrübe kazandırır. Turkline Türkiye’deki bir çok büyük şirkete internet yazılım ve tasarım konusunda hizmet vermektedir.

Octeth sitesi görüntsü

Büyük kardeş Cem askere gitmeden önce evlenir, askere gittiğinde 3000’e yakın müşterileri vardır. Mert bu süre içinde tüm müşterilerle ilgilenir. O günler tek başına kaldığı için oldukça zorlu geçmiştir. Geliştirdikleri “oempro” ürünü rakiplerine göre bu süre içinde güncellenmediği için geride kalmıştır. Döner dönmez dört elle tekrar işe başlarlar ve bu sefer kendilerine ofis ararlar. Bakırköy’de şu anda çalıştıkları ofise yerleşirler ve şirketlerini kurarlar. İki kardeş bu aşamadan sonra daha hızlı büyümeye başlar. Kurulduklarından itibaren geliştirdikleri yazılımları yurtdışına satma amaçlı olarak kendilerini organize ederler. Octeth.com siteleri İngilizce’dir ve tüm müşterileri yabancı ülkelerdendir.

Cem Hürtürk - Mert Hürtürk Etohum toplantısında

Geliştirme süreci hızlanırken satışlarını ve ürünleri arttırmak için yeni elemanlar alırlar. Birden 2 kişi olarak başladıkları şirketleri 10 kişiye kadar büyür. Bu sefer farklı problemlerle karşılaştıklarını fark ederler. İlk günlerde sadece ürüne odaklanırken artık şirketin iç işleri de önlerine sorun olarak çıkmaya başlar. Çalışanları organize etmek, yazılım, satış ve desteği müşteriler büyürken aynı kalitede tutmak oldukça zorlaşır. Büyürken satış ve destek ekiplerini Hindistan’daki bir şirkete yaptırmaya başlarlar. Bu çark kontrol edilemez bir şekilde büyürken müşterilerden koptuklarını, yazılımda istedikleri geliştirmeyi yapamadıklarının farkına varırlar. Bu süreç içinde müşteri sorunları artar. Şikâyetler ve memnuniyetsizlik problem haline gelir. Şirketi bu süreç içinde küçültmeye ve kendi ana işleri olan satış ve destek bölümünü bundan sonra dışarıdaki firmalara vermemeye karar verirler. Satış ve yazılımı Cem kendisi üstlenir. Desteği ve yazılımdaki düzeltmeleri okuldan da arkadaşları olan Aykut yapmaya başlar. Böylece şirketi tekrar organize ederler.

“Oempro” ürünü şirketlerinin motorudur. Cirolarının çoğu bu ürün üzerinden yapılmaktadır. Babaları her ne kadar yaptıkları iş konusunda uzman değilse de yumurtaların farklı sepete konulması gerektiği konusunda Cem ve Mert’i uyarır. Yeni ürünler oluşturmaları gerektiklerini Arda Kutsal’da anlatır. Bundan sonra eposta gönderim programının yanına “sendloop” adında sunucu tabanlı eposta gönderim hizmetini eklerler. Rakiplerinde gördükleri iletilerin farklı eposta programlarında nasıl gözüktüğünü kontrol etmeye yarayan yazılımı başka bir firmadan satın almaya karar verirler. Hatta anlaşmayı bile yaparlar. O sırada Cem’in programcı kayınbiraderi Gökhan Özbarut bu yazılımı kendilerinin de yapabileceklerini anlatır. Anlaşmayı feshederek 1 ay içinde bu yazılımı yaparlar. Böylece sadece birkaç firmanın üretici olduğu pazarda octeth’e yeni satabilecek bir hizmet daha ortaya çıkarmışlardır.

Mert şirketi kurduklarından bu yana aklına gelen fikirleri not alabileceği bir program hayal etmektedir. Bunun için kendisi yazılımı da öğrenmeye başlamıştır. Fikirleri organize edebilen wridea.com sitesinin temellerini bu şekilde atmış olurlar. Bu fikri 2006 yılında internete taşırlar. Site yayına alındıktan belli bir süre sonra söz sahibi yabancı bloglarda yayınlanır. Bu yazıların etkisi yüksek olur. Bir akşam sitelerinin çöktüğünü görürler fakat anlam veremezler. Daha sonra wridea hakkında olumlu blog yazılarının olduğunu okurlar. Wridea.com’da yeni yumurtaları olarak sepete eklenmiştir. Wridea.com’un henüz gelir modeli yoktur, ancak İngilizce açılan siteye üye 30.000 kişi vardır. İki kardeş İlerleyen zamanlarda bu hizmeti kurumlara satabilmek için planlar geliştirirler.

Wridea.com site görüntüsü

Oempro ürününü satmaya çalıştıkları ilk yıllarda internete ve yabancı dergilere reklam verirler. Büyüme hızları ve memnun müşteri sayıları arttıkça reklam harcamalarının yerini ağızdan ağza büyüme modeli alır. Artık satışlarının çoğu tavsiye üzerine gelmektedir. Cem ve Mert yurtdışında ana iki rakipleri olduğunu ve onları geçmek için çalışırlar. Bakırköy’deki ofislerinde 3 kişi, 1 satış ve destek elamanı Amerika’da ve diğeri Hindistan’da olmak üzere şirketleri bugün 5 kişi. Müşterilerle birebir ilişki kurdukları için geliştirme süreçlerinin daha hızlı olduğunu ve memnuniyetin arttığını düşünüyorlar. Gelişim süreçleri içinde yurtdışından pazarlama konusunda danışmanlık aldıkları uzman kendilerine geri iade politikaları konusunda yeni fikirler verir. Daha önceleri 15 gün ve sıkı şartlara bağlı olan geri iade koşullarını değiştirirler. Yabancı danışmanları Larry bu geri iade şartını 60 güne çekmelerini ve koşulları kaldırmalarını söyler. Bu radikal düşünceyi ilk başlarda onaylamakta güçlük çekseler de geri iade oranları % 4’lerden %1’lere düşer. Müşteriler kendilerini sıkıştırılmış hissettiklerinde kafeslerini kırmak için her türlü yola başvurduklarını böylece öğrenirler.

Cem ile Mert’in yaptığı iş gelişen internet sektörü için bilenen bir kol olmasına rağmen, özellikle ülkemizde teknolojik işlerin anlaşılmadığı düşünüldüğünde anlatılması oldukça güç kategorisi içinde yer alıyor. Her ikisi de yaptıkları işi soranlara tam olarak açıklayamıyor. Soruyu soranlarda cevap karşısında ne yaptıklarını anlamıyorlar. 386 işlemci 14 inch ekranlı bir bilgisayarla kurdukları şirket bugüne kadar 15.000 yabancı şirkete oempro ve 10.000 müşteriye sendloop hizmetini satmış. Son 3 sene içinde yıllık büyüme hızları %100’ü geçmiş. Ana pazarları Amerika, İngiltere, Avustralya. Son yıllarda Avrupa ülkelerinden talep artmaya başlamış. Uluslararası pazarda yabancı şirketlere ürün satan hizmet veren Octeth Türkiye pazarında bilinmemesine rağmen güçlü adımlarla büyümeye devam ediyor. Global oyunda bu iki kardeşin heyecanı onları mutlaka daha büyük limanlara götürecek.

Ne iş yaptığınızı anlatamadığınız durumlar oluyor mu? Peki, aileniz sizin neyle uğraştığınızı anlıyorlar mı? Arkadaşlarınıza bile bunları anlatırken zorlanıyor musunuz?

- Nasıl yani, internet sitesi mi yapıyorsunuz?
- Bilgisayar malzemesi mi satıyorsunuz?
- Hah bak sen dedin aklıma geldi, geçenlerde yeni bir bilgisayar aldık XP’ye girdim ama yazıcıyı tanıtamadık, sen bilirsin…
- Yaa, aa bak bir arkadaşımda internet’le uğraşıyor onlarda site felan yapıyorlarmış.
- Nasıl oluyor bu iş, para var mı?
- Neyle geçiniyorsun şimdi?
- İnsanlar internet’te neden böyle bir şey yapsın abi?

Sorunlardan ilki yakın çevrenize iş modelinizi anlatmaktaki sıkıntıdır. “İnternet” konusu hala muammayken siz onun üzerinde bir işler yapıyorsanız veya yapmaya çalışıyorsanız gelişmiş bir sorunla karşı karşıyasınız demektir. İnternet dünyasının insanlarına yaptıklarınızı anlatmak ve inandırmanın yanı sıra “internet” kelimesini sadece gazete ve televizyonda duymuş yakın çevrenize geleceğe yönelik açıklamalarda bulunmak zorunda bulursunuz kendinizi.

İnternet camiası, özellikle Türkiye’de, eleştiri konusunda eli boldur. Bir şey yapmaya kalkışırsanız sizi yerden yere vururlar. Olayın negatif yönlerini çuval çuval önünüze dökerler. İnsanda ne şevk ne istek bırakırlar. Onları ikna etmek çok güçtür. Önünde klavyesi olan, fikri olduğunu düşünen, olaylara kapalı pencerelerden bakan, kendini guru sanan hotmail, msn, online gazete müdevami birçok internet gezgini sizin fikriniz üzerine martaval okumaya başlarlar. Ciddi eleştiriler olsa size gerçekten fikir verse, dünyadaki birçok örneği inceleyip sizin yaptıklarınızla kıyaslasalar ve katma değer sağlasalar eyvallah. Durum genellikle böyle olmaz, maça hep 1-0 bazı durumlarda 2-0 yenik başlarsınız. Maçın bu dakikalarındaki umutsuzluk daha başlangıçtır. 8’e kadar yolu vardır bu eleme gruplarındaki sonuçların. Dikkatli olacaksınız. Bazen kulaklarınızı hem seyircilere hem de rakiplerinize tıkayacaksınız.

Bugün Hürriyet gazetesinin Pazar ekinde Ayşe Arman’nın Bodrum’lu ayakkabı ustası Ali Güven’le yapmış olduğu röportajda ilkokul terk olan bu ustanın bir sözü dikkatimi çekti.

“Yaptığım sandaletleri yurt dışından meşhur insanlar gördü, onlar beğendi, ayağına giydi. Kimi kendi kalkıp gelmişti, kimi rahmetli Ahmet Ertegün’ün misafiri. Ben tabii bilmiyorum Mick Jagger kim, Donna Karan, Bette Midler kim? Bunlar benim sandaletlerden birer ikişer aldı. Herkes bana soruyor: “Sen biliyor musun bu insanlar kim?” “Ben ne bileyim kardeşim” diyorum, “Ben hayatta sadece sandalet yapmayı biliyorum, onu da yapabileceğim en iyi şekilde yapmaya çalışıyorum o kadar.”

Siz de sadece en iyi sandaletinizi yapın.

İnternet camiası daha başlangıçtır, hadi onlarla aynı dili konuşuyorsunuz, onlara anlayacakları dilden cevaplar verebilirsiniz. Peki ya bu internet gezegeninin dışındaki dünyalarda yaşayanlara ne cevaplar vereceksiniz. Düşünsenize Mars’ın adını sadece gazetelerden okuyoruz, bir de orada “çok uzaktan kumandalı” bir aracımız var, Mars üzerindeki iş modelleri hakkında buradan martaval okuyoruz. Durumun kısa özeti budur. “İnternet ve site” kelimelerinin ilerisine geçmemiş, site denilince de göze hoş gelen, atlayan zıplayan bir şeyler düşünen bir kitleye ne yaptığınızı anlatacaksınız. Çenesi düşük bir taksi şoförüne ne yaptığınızı anlatma başarısını gösterebilirseniz bu testin belki bir seviyesini geçebilirsiniz. Sonra arkadaş toplantılarında sıra size geldiğinde sizin kaç holding kuruduğunuzu dinlemeyi bekleyen gözlere dönüp tek tek yaratıcı internet fikrinizi anlatın. Size nasıl bakacaklarını bir düşünün. Bir de bu bilgi ve fikir seviyeleriyle sizi sorgulamalarına izin verin. Ne acı yemekli toplantıdır bu değil mi? Bu arkadaşlarınız başarıyı sadece gazetelerin Pazar günü eklerine çıktığınızda olduğunu düşünürler. Yani ölçüt sizin matbaa iş modelinin uzantısı olan gazetede çıkıp çıkmamanıza bağlıdır. O bakımdan onları pek önemsemeyin. İnternet dünyasının protest çocuklarının bile sizi yerden yere vurmaları daha değerlidir.

Arkadaşlar ve internet dünyası iyi hoş da, ailenize, sevgilinize, eşinize, kayınvalidenize onların akrabalarına nasıl anlatacaksınız yaptığınız işi. Kızı istemeye gidince nasıl dolduracaksınız formun “işiniz” yazan satırını. Kendinizi böyle bir ortamda düşünün ve internet üzerinde ne yaptığınızı ayna karşısında bir anlatın. Uzun olmasın, karışık olmasın ilkokul çocuğu bile anlasın. Bu sıcak ortamda kahvenizi yudumlarken kendinizden ne kadar emin olabileceksiniz, nasıl başaracaksınız bu sunumu. Bu sunum yatırımcılar önündeki sunumun yanında solda sıfır kalır. Düşünsenize ne iş yapar oğlumuz;

- “İnternet üzerinde video siteleri var amcası” ya da daha da gelişmiş bir iş modeli olsun
- “İnternet üzerinde sosyal imleme sitesi var bununla para kazanıyorlar” veya
- “Oğlumuz internet üzerinde alan adları sektöründe doğrudan yönlendirme yapan bir iş model üzerinde çalışıyor”
- “Oğlumuzun şirketi advertorial flash oyunlar yazıyor”

Asansörü beklerken alnından terlerinde aktığını hissetti. Gömleğinin koltuk altıda kesin ter olmuştu. Toplantı odasında klima varsa 5 dakikada rahatlayacağını düşündü. Bu asansörleri hangi mantıkla nasıl ayarlıyorlar anlamıyordu. 3 tane asansör vardı, bina toplam 15 katlıydı. 7 dakikaya yakın bir süredir bu giriş kapısında kırmızı led ışıklara bakıp duruyorlardı. Bekleyenler artmıştı, herkes hangi asansörün önce geleceğini tahmin etmek üzere bir o kapıya bir bu kapıya yönleniyordu. Bu oyunu kazanan asansöre ilk binme hakkını kazanıyordu. Yanlış bir tercih yapıp yanlış kapıya yanaşırsanız, asansör dolduğunda birilerinden içeri yanaşmalarını istemek ne kadar zordur. İşte sonuncuda bu cezaya tabi oluyordu. Bu asansörleri ayarlayan firmaya belli bir süre sevgi dileklerini gönderdikten sonra bir mekik üsse yanaştı. Bir hareketlenme oldu, bayanlara öncelik verilmedi. İş dünyası işte bu kadar sertti. Onlar güzellikleriyle öne geçme girişimlerinde bulunurlarsa işte olacağı buydu. Vahşi dünyanın gerçeği, kim iyi tahmin ettiyse o ilk bindi asansöre. 5 kişinin rahatlıkla bindiği bu küçük odaya 8 kişi bindi. Terli eliyle 7’ye dokundu, son binen gencin 2’ye bastığını görmek epey sıkıcıydı, minibüs iş modelini bulan güzel ülkemin girişimcileri asansörde ilk 3 kata asansörle çıkılmayacağı gerçeğini es geçiyorlar diye düşündü.

Aklınıza ilk fikir geldiğinde anne ve babanıza iş modelinizi anlatmayı deneyin. Başarırsanız çok önemli bir adımı geçmiş olabilirsiniz. Yoksa sizin büyük bir ofisiniz ve iyi bir arabanız olana kadar “bu işlerle uğraşma git bir yerde işe gir” plağını sürekli dünlersiniz. O bakımdan bir internet girişimcisinin önünde iş planın dışında aşması gereken çok engel vardır. İş modeli, iş planı içinde aşılması gereken adımlar hava civa kalır. Kardeşiniz, ağabeyiniz bu işlere yakın olabileceği için onların desteği aile içinde önemlidir. Onları doğru yerden yakalarsanız maç içinde dinlenme ihtiyacı duyduğunuzda bu güvenli limana sığınabilirsiniz. Bazen kardeşler sizin sermayenizi karşılıyor olabilirler.

Yazının ucunu kaçırdım ama şimdi tekrar aklıma geldi. Türkiye’de güzel bir iş yapmaya çalışan kim varsa eleştirilir. Arkasından söylenmedik kalmaz. Hatta internet üzerinde de anonim isimlerle yapmaya çalıştığı işin ne kadar basit olduğu bu işin nasıl olmayacağı yönünde birçok yazı yazılır. Bir işin olmaması için binlerce sebep olabilir bunlar zaten iş modeli, iş planı yapılırken büyük olasılıkla düşünülmüştür. Yumuşak karna yumruk atmak, belden aşağıya vurmaktan başka bir şey değildir bu, mertlik değildir. Gerçekten bir eleştiri yazısı yazacaksa bu “sözde internet guruları” bu internet girişimcilerinin yapıcı eleştiriye yani sorunu tespit eden sonrada öneri veren kişilere ihtiyaç var. Yoksa “bu iş olmaz” “bu şu modelin kopyası” diyen basitleştirilmiş cümleler kimseye bir şey kazandırmaz.

Ne zaman başarılı olursunuz, işte şakşakçılarınız o zaman artmaya başlar. Ne zaman bir gazeteye haber olursunuz, kıskanılmaya başlanırsınız. Evet, maalesef dünya bu dünyadır. Acı biberden daha çok yanabilir diliniz. İnternet girişimi yapmak bu kadar zordur. Yoksa iş planı, iş modeli, yatırımcı, sunucu, yazılımcı sorunlarını halletmesi kolaydır.

Konuları bir toparlayayım;
1. Bir fikriniz var yeni bir şirket kurmak istiyorsunuz herkesin sizi anlamasını beklemeyin, doğru kişilerden doğru yapıcı fikirler, eleştiriler alın. Diğerlerine kulaklarınızı tıkayın.
2. Herkesin ne yaptığınızı anlamasını beklemeyin, işinizin basit bir tanımını yapın, karşınızdaki kişiye özel olarak bu hazır anlatımlarınızı kullanın.
3. En iyi sandaleti yapmak için uğraşın. İşinize odaklanın.

* Not: Diyeceksiniz ki yazı içindeki Tarantino hikayesi ne iştir? Bekleyin, biraz sabır, onu da bir yerlere bağlayacağım. Bir de yazıda gördüğünüz dilbilgisi hatalarını lütfen yönetime bildiriniz.

Boğaziçi üniversitesini bitirmişsiniz, Amerika’da çalışmışsınız, ülkenize geri dönüyorsunuz. Yeni bir yazılım şirketi kuruyorsunuz ve ilk sermayeniz olmadığı için kiranızı ödeyemiyorsunuz. Ev sahibinize ne derdiniz? Bu durumu yakın çevrenize ailenize nasıl açıklardınız?

Yıldız Üniversitesi Makine mühendisliğinde okuyorsunuz. Aile dükkânında babanıza yardım etmek istiyorsunuz. Satılması için aldığınız saatler elde kalınca bunları nasıl satardınız. Saat sektörü konusunda tek bir bilginiz yok, yazılım bilmiyorsunuz, bilgisayardan anlamıyorsunuz, ne yapardınız?

Aralarında tek bilgisayar mühendisi olmayan 6 kişilik küçük bir şirket, Ankara’da bir apartmanın giriş katında 2000 li yılların başında kuruluyor. İnternet şirketi olarak kurulan bu bir grup genç uluslar arası freeinfosearch.com bir site açıyorlar. Amaçları internet üzerinde yeni iş modelleriyle büyümek, bu şirkete yatırım yapar mıydınız?

2000 li yılların başında apartman dairesi ofislerinde internet bağlantısı kesildiği için Telekom yetkilileri ile tartışan. Küçük internet şirketlerinin siparişlerini alamadığı için sokakta çukurun başında neden habersizce internetin kesildiğini ve ne zaman geleceğini soran gence ne derdiniz?

Hikâyeler bu şekilde uzayıp gidiyor. Hayatlarından bir kesimi alıp ortaya koyarsanız nerdeyse tüm girişimcilerin yaşadığı zor günler unutulmaz hatıralar bırakıyor. Dışardan bakan gözlerin çoğu bu girişimcilere farklı gözle bakıyorlar. Hele Türkiye’de yeni girişimini yapan gençler daha fazla zorlanıyorlar.

Eğitim yaşamı bize uzun yıllarca birikmiş bilgileri daha önce belirlenen biçimlerde vermek üzere planlanıyor. Bu süreç içinde kurallara uyarsanız çok başarılı öğrenciler olabilirsiniz. Çok daha düzgün uyarsanız potansiyelinizde varsa birincilikler alabilirsiniz. Eğitim yaşamı bir gencin yaşamının en önemli yıllarını alıyor. Bu sırada sizden beklentileri çevreniz belirliyor. Aile, arkadaş çevresi, size bilerek ve bilmeyerek baskı uygulamaya başlıyor. İyi bir eğitim aldıysanız mezun olduktan sonra sizi kimse küçük, izbe bir dairede kendi işinizi kurmaya çalışırken görmek istemiyor. İşte üniversitenin öğrencilerde oluşturduğu en büyük sanal bariyer.

Lise hayatınız boyunca üniversiteye girmek için yıllarca çalıştınız, en iyi bölümü kazandınız, hatta buradan da çok iyi derecelerle mezun oldunuz. Sonra ne yapıyorsunuz sorusuna nasıl cevap vereceksiniz. Türkiye’de yeni mezun bir gencin kendi işini kurmasıyla işsiz olması arasında nerdeyse bir parmak fark vardır. Yakın çevresi bu gençlere çoğunlukla acıyarak bakar. (Tabi ki genellemeler yapmak doğru olmayabilir, genel izlenimim böyle) İşte bu sebepten birçok öğrenci yüksek lisansı bitirdikten sonra kurumsal bir şirkette küçük bir masa, telefon, e-posta adresi almayı kendi hayallerini kurmaya tercih ederler. Bir kısmının düşüncesi belli bir süre çalıştıktan sonra kendi şirketlerini kurmak olabilir. Bunu başaranlarda çıkacaktır, ancak sistemin çarklarına bir kez girildiğinde buradan çıkmak çok zordur.

Ülkemizde haylaz öğrencilerden beklenti hep daha düşüktür. Aile çevresi bir üniversiteye girse diye bakar, girdiğinde bir de bitirebilse diye dua eder. Bitirdikten sonra aman bir baltaya sap olsun kendi işini yapacaksa da yapsın diyebilir. Haylaz öğrenciler aslında akılsız olduklarından değil farklı düşündüklerinden eğitim sistemi içinde düşük notlar alabilirler. Eğitim hayatlarında sosyal işlerle uğraşabilirler, yaratıcı projeler geliştirebilirler, sporla ilgilenirler vb. Bu nedenlerden ötürü sistemin onlardan beklediği değerlendirmelerde diğerlerinden daha düşük notlar alabilirler. Bu başarısızlık kesinlikle ticari Başarsızlıkla ilişkilendirilemez. Başarılı eğitim sonunda başarılı girişimciler çıkartmayacağı gibi başarısız öğrencilerde hayatları boyunca başarısız kalmayabilirler. Bununla ilgili yapılmış bilimsel bir makale okumadım ancak gözlemlerim eğitim başarısı ile okul sonrası başarı arasında bir korelâsyonun olmadığı yönünde. Hatta birçok başarılı internet girişimcisi okullarında başarısız öğrenciler olabiliyor. Buna “haylaz öğrenci” kuramı diyelim. Unutmadan her haylaz öğrenci başarılı bir girişimci olmuyor.

Başarılı öğrencilerden beklentiler yüksek olduğu için eğitim hayatlarında sıradan gözüken öğrenciler ticari hayatlarında daha başarılı girişimciler olabiliyorlar. Bu kuralın birçok şartı var. Fonksiyon sadece eğitim başarısına bağlı değil uzun bir denklemin bir değişkeni bu koşulu kapsıyor. Bunu ilk önce aklımızın bir yerine koyalım.

Başarı nasıl ölçülür? Ticari başarı genellikle, ciro, karlılık, satış, müşteri ile ölçümleniyor. Bunun yanı sıra etkilediğiniz çevre, bilinirlik, ün de başarının ölçüsü olabiliyor. Başarının tek bir cetveli yok. İnternet şirketleri genellikle çok para kazandıklarında veya bir başka şirkete satıldıklarında başarılı kabul ediliyorlar. Türkiye’de bir internet şirketini başarılı kabul edebilmemiz için hangi ölçütlere bakacağız? Bu da oldukça tartışılabilecek bir konu olarak karşımıza çıkıyor. Biz ciro, satış değişkenleri ile yola çıkalım.

Milyon dolar cirolara ulaşmış bir yazılım şirketinin kurucu ortağı bir zamanlar ev sahibine kirasını ödeyememeğini nasıl söylemiş olabilir. Bunu göze alarak bugün kendi şirketinizi kurar mısınız? Özkan Erener Veripark yazılım şirketinin kurucu ortağı, İzmir Fen lisesi mezunu, Boğaziçi elektronik mezunu. 3 ve 4ncü sınıfta derslerine çok zaman ayıramaz. Zar zor mezun olur. Üniversite 4ncü sınıfta bir simülatör yazar, bunun üzerine hocaları onu Amerika’daki akademik çevreye önerirler. Banu Onaran Amerika’ya onu davet eder. Özkan Erener 6 aylık bir proje için çalışmaya gider. Aklında yazılım şirketi kurmak vardır. 6 aylık programı 2 ay sonunda bitirir. Kalan 4 ay boyunca ne yapacağını hocasına sorar. Banu Onaran yeni açılan bir şirketle konuş der. Bu şirket Özkan Erener’e bir harddisk ve bir proje verir. 1 haftalık süre içinde verdikleri sorunu çözmesi istenir. Bu sorunu kısa bir sürede çözüp şirkete götürür. Şirket bu gence iş teklif ederler ama ücret ödemeyiz der. 4 aylık süre boyunca ücreti ödeneceği için Özkan Erener bu teklifi kabul eder. Parası bitince şirket çok az bir ücret vererek Özkan Erener 4 yıl boyunca bu şirkette çalışır. Bu süre zarfında çok başarılı projelerde çalışan Erener, Türkiye’ye döndüğünde kendi şirketini kurmaya başladığında evinin kirasını belli bir süre ödeyemez. Ev sahibine durumu anlatan ve onayını alan Erener’e ilk sermayesi kira olarak verilmiş olur.

Kudret Curey babasının kuyumcu dükkânında eğitim hayatı boyunca çalışır. Hatta Ümraniye’deki dükkânı iyileştirmek için babasına öneriler sunar. Sadece kuyum değil saatte satmaları gerektiğini söyler. Babası uzun süre bu fikre karşı çıkar. Saatten anlamadıklarını ve bu konuda başarılı olamayacaklarını satışları yapamayacaklarını söyler. Uzun süre direten Kudret en sonunda küçük bir bütçe için babasını ikna eder, o dükkanın başında olmadığı bir zamanda babasının izin verdiği miktarın çok üstünde bir saati satın alır. 40.000 USD lık saati gören babası ilk başta çok kızar ve bunları satması için daha fazla çalışmasını öğütler. Kudret ne yaptıysa bu saatleri satamaz. En sonunda babası bu saatleri al ve satmadan gelme der. Dükkânın üzerinde kahvehane’den bozma bir yerde Kudret tek başına saatleriyle baş başa kalır. Saatleri satmak için interneti kullanmaya karar verir. İnternet konusunda ebay tecrübesi olan Kudret, elinde çanta tüm elektronik ticaret şirketlerine gider, onların saat tedarikçisi olacağını anlatır. Türkiye’deki e-ticaret şirketlerine bir çözüm ile gittiği için belli bir süre sonra yavaş yavaş bu saatleri bitirmeye yenilerini almaya başlar. İşte Kudret’i o kahvehane’de yeşil bir çuhalı masanın başında düşünün, bu şirkete siz yatırım yapar mıydınız? Kudret bugün milyon dolarlık cirolara ulaşmış alisverissaati.com’un kurucusu, bugün 4 fiziksel saat dükkanı açtılar, Casio ile ortaklık yaptı, Türkiye saat piyasanın tanınan bir oyuncusu haline geldi. Kudret Yıldız Makine Mühendisliğini 10 senede bitirdi.

ODTÜ ve Bilkent mezunu 6 genç. Aralarında bilgisayar, elektronik vb bölümlerden kimse yok. Burçin Didinedin, Tümay Asena, Tuna Orbay, Çağatay Karabulut, Tolga Güneş, Başar Ekin 6 ortak internet’te ortak uluslar arası bir proje yapmak için bir araya gelirler. Ankara’da giriş katında bir apartman dairesini kiralarlar. Bu ofiste yurtdışını hedefleyen projeler geliştirmeye başlarlar. Freeinfosearch.com içerik projesi ile işe başlarlar, İngilizce içerik sitesi oluşturmaya başlarlar, bu sırada alan adlarındaki sırrı bulurlar. Zamanı dolan uzatılmayan ticari değeri yüksek olacak alan adlarını satın alamaya başlarlar. Bu genel alan adlarından komisyon ve reklam gelirleri elde etmeye başlarlar. 200.000 adet alan adıyla bugün “direct navigation” sektörünün dünyadaki önemli bir şirketi halini alırlar. Nokta internet teknolojileri şirketinin bu ilk halini gördüğünüzde ne düşünürdünüz, peki size ne iş yaptığınız sorulsa nasıl cevap verirdiniz?

İnternet girişimcilerini anlayan çok yatırımcı ülkemizde maalesef yok. Profesyoneller bu şirketleri her toplantıda küçümserler. Büyük şirketlerin genel müdürleri genellikle yeni başlangıç aşamasındaki bu tür şirketlere toplantı için randevu vermezler. İnternet girişimcilerinin başlangıçta sermayenin dışında birçok şeye ihtiyacı vardır. Para belki listenin en sonunda gelen kalem olabilir. İnternet girişimcilerine önceki tecrübeleri paylaşmak, iş çevresi ağıyla tanıştırmak, koçluk ve danışmanlık başlangıç şirketleri için çok değerli girdiler olabilir. Etohum.com projesi Türkiye’deki internet girişimcilerine yol göstermek üzere yeni bir başlangıç yapıyor.

Etohum projesi Türkiye’nin önde gelen internet girişimcileri ve yatırımcıları ile bu sene hayata geçiyor. İnternet girişimcilerinin iş planlarını anlatacakları bir ortamı hazırlayacak etohum.com yeni girişimcilere birçok fırsatlarda sunacak. Sadece yatırımcılarla tanıştırmakla kalmayacak onlara internet girişimciliği konusunda eğitim ve koçlukta verecek. Yeni birçok şirketin önünü bu şekilde açılacağını düşünen bu projeye Türkiye’deki önde gelen şirketler destek veriyorlar.

Yazının başındaki soruları bana sorduklarında, şunu söylüyorum:
“Dünyanın gördüğü en büyük başarı, önce bir hayaldi. En büyük çınar bir tohumdu, en büyük kuş bir yumurtada gizliydi.” Allen