2. Tişört giy. Mevsim yaz da olsa kış da olsa tişörtü tercih et. Çamaşır makinasından çıktığı gibi giy, ütüleme, çevreci ol. Tişörtler üzerindeki vereceğin mesajlara dikkat et. Modası geçmiş esprili tişörtler giyme. Örnek: Üzerinde evlilik ikonları olup “game over” tişörtleri pazarlara bile düştü, düşünme bile. threadless.com’dan satın al. Eğer bir şey bulamadıysan Star Wars tişörtü giy.

Çok ciddi ortamlara gidiyorsan siyah tişört üstüne ceket giy, önünü ilikleme. Gömlek giymen gerekiyorsa içine sokma, pantolunun dışına çıkart, pantalon içine sokman gerekliyse sakın kravat takma. Annen kıravat takmanı istiyor ve sende onu kıramıyorsan sakın tam bağlama üst düğmeler açık olsun ve kravat yamuk dursun. Bu durumda bile olsan sakın kravatın boyunu kısa tutma, pantalonun seviyesine gelsin. Kravat seçerken üzerinde çizgi film karakterleri olanları seçmeye çalış sıradışı ve yaratıcı olduğunu herkese göster.

3. Sıcak ve soğuk günlerde kısa pantalon veya uzun şort giy. Aman 1970′lerin şortlarını deneme. Diğer günlerde başka bir şey giymek istersen kot pantalon giy kemer takma. Siyah tişörtle kemersiz kot pantalon bu yılın en moda internet girişimcisi ikilisi. Kendini stresli hissettiğin günlerde eşortman takımını giyebilirsin. Takımının alt ve üstünü ayrı zamanlarda giyebilirsin. Yandan iki çizgili retro style seç. Gündemde olandan modellerden uzaklaş. Sıcak günlerde denize gireceksen uzun şortla gir, mayo kavramını unut.

4. Sırt çantan olsun. En ciddi toplantılara bile sırt çantasıyla git. Sakın deri çanta kullanma. Elde taşınan kol atına alınan çantalardan uzak dur.

5. Kirli sakal, taranmamış uzun süre berber eli değmemiş saç, uykudan kalkmışa yakın bir mod en popüler tarz olarak 10 yıla damgasını vuruyor.

6. Ipad’in olsun gerekli gereksiz her ortamda çıkart. Tablet’in netbook’ların yerini alacağını anlat. 13 inch MacBook Pro kullan. Apple’ı öv, Microsoft’u dinazor olmakla suçla. Android telefonlarina merak sal, ama cep telefonlarıyla sık konuşma, eposta kontrol etmek için, twitter, facebook, friendfeed etc. için kullan.

7. Konferanslarda konuşmacı ol. Uzun bacaklı sandalyelere otur anlatacaklarını öyle anlat. Bu sandalyelerden yoksa tekli bir koltuk iste, Davos tarzında konuşma yap. Bacak bacak üsüne 90 derecelik açıyla at, bacağını diğer elinle tut. Terliğini herkese göster. Tırnaklarını lütfen konuşmadan önce kes.

9. Ofiste kendi kahveni kendin al. Çaycıları toplantı odasına telefonla sakın çağırma, gelen misafirlere “ne içersiniz” diye sor. Sonra “peki hadi gidip beraber alalım” de. Eğer sabahları ofise geliyorsan, yolunu değiştir Starbucks’a git başkasına söylesen her seferinde unutacağı bir ismi olan az sütlü yağız, kreması olmayan ve uzayan giden bir adı olan grande boy bir kahve al. Bir sonraki gün de aynısını ısmarla bu kahvenin ismini ezberle. Topluluk içinde Starbucks’a giderseniz bu uzun ismi söyle.

10. Internet sitenin adını ofisinin girişine büyük kabartmalı harflerle yazdır. Önünde yakın perspektif fotoğraf çektir. Tüm basın bültenlerinde bu fotoğrafı kullan. İlk ofisin kırık, dökük bir mekan olsun, kutular arasında ve çalışanlarınla (çalışan yoksa arkadaşlarını topla) fotoğraf çektir, çok eğleniyormuş gibi yapın. Fotoğraflarda dışa dönük, yaratıcı olduğunu göster. Göbeğini aç, başüstü dur. Arkadaşının kafasının üstünde korkunç bir surat yap. (Sakın iki kulak felan yapma)

Ofisine mutlaka langırt, bisiklet ve armut koltuklar al. Langırt oynamasanda, bisiklete binecek yol olmasa da, armut koltuklar da rahatsız otursan da bunlar girişimcinin ayrılmaz parçasıdır ofisinde yer kaplamaya devam etsin. Eğer bu durumu daha da abartmak ve herkesin senden bahsetmesini istiyorsan ofise masa tenisi masası koy ve toplantıları onun çevresinde yap. Çok “cool” olursun. Eğer elektronik ticaretle uğraşıyorsan kesinlikle boş kutular ve sattığın ürünler etrafında olsun. Ofiste bol bol parti yap eğlenmiyormuşçasına fotoğraflar çektir. Parti öncesi ve sonrasında # ve @ işaretli bol bol sosyal platformlarda paylaşım yap, yaptır.

11. Never use another language than this

Akşam oldu. Sıkıldın. Hani oldu ki evli değilsin veya evlisin ve eşinizden gizlice bara, diskoya veya bir kulübe gitme cüretini gösterdin. Kapıdan girdin kırmızı ışık, loş bir hava içerde güzel bir müzik ve gençlerden oluşan bir ortam var.

Bir dakika geri gelelim paragrafın başına, işi daha da güzelleştirelim diyelim ki bir de yurtdışında bir oteldesin, ülkemin topraklarından “far far away”. Yani medeniyet dediğin tek dişi kalmış canavar, güzel hatunlarla sorun olmadan konuşabilme opsiyonun olacak. “Hi baby” diyeceksin ve doğrudan derin konulara girebileceksin. Hani oldu ya. Yazı bize ait değil mi? Oldu bu da oldu hadi. Burada durmayalım, senaryoyu ileri götürelim. Bu bar disko ne ortamsa sadece kızlarla dolu olsun ve ortamda uçacak erkek sinek sadece siz olun. Vay vay vay.

Yazının bu kısmına bile hasarsız gelmek büyük başarı. Şimdi girelim bu loş ve hafif müzikli ortama. Rock müzik değilde hani gecenin sonlarına doğru çalınan “joy fm” tarzında müzikler koyduralım bizim DJ’e. Yaklaş bara abicim, içkini iste şimdi. Etrafı bir kolaçan et. Gözler senin üzerinde. Kolunu bara daya, ayaklarını yerden 10 cm yukardaki uzun boruya koy. Elinde bardak yavaş hareketlerle etrafı kolaçan etmeye başla.

Çevrende şimdiden bir hareketlenme olmaya başladı bile. İçecek almak isteyenler geliyorlar, sana çarpıp geçiyorlar. Gözlerini senin üzerinden çekemeyen bir kaç ikiz sarışın bile gördün. Unutma kaynakların kısıtlı, zamanın kısıtılı, yerin kısıtlı, paran kısıtlı en doğrusunu seçmek durumundasın. (En doğrusu derken yanlış anlaşılmalara sebep olmayalım, burada yatırımcı ve girişimci örneği vermek üzere kelimeleri buraya kadar getirdim.) İşte 30 saniyelik kesişmeler var ya senin “elevator pitch” lerin (yazının ilerleyen aşamlarında gözüne çarpacak, ya da CTRL + F yap hemen bul) yani asansör sunumları.

Kiminle konuşmayı derinleştirmeye götüreceğini bu kadar kısa sürede karar veriyorsun. Yanına gidip konuşacağın hatunları belirledin, tek tek başladın. Kaynaklarının kısıtlı olduğunu biliyorsun, sırayla konuşuyorsun ama uzun tutmuyorsun sohbetleri çünkü en uygun adayı belirlemeye çalışıyorsun, çünkü elindeki değişkenleri biliyorsun. Para kısıtlı, zaman kısıtlı, yer kısıtlı vb. vb.

Şimdi kesiştiğin yani kısa sunumlarını dinlediğin hatunlarla pardon şirketlerle detaylı sunum sürecine giriyorsun, ama detaylı konuşmada 10 dk aşmıyor. Neden? En uygun adayı bulman lazım. 2 saat yanlış bir aday üzerinde harcarsan gece biter ve sen yatırım yapamadan tüm girişimciler evlerine veya başka yatırımcılara giderler. İşte bu da yatırımcının ilk sunum için harcayacakları süre. Daha sonra 2 aday belirledin, onlarla 1 saat konuşabilirsin. İkisini de kaçırmadan aynı ortamda tutup bunu başarabilirsen tabi. İşte sermayenin yatırım yapacağı adayları seçme süreci aynen buna benziyor.

Okuyana not: Yazının bu üst paragrafı tamamen uydurmadır. Bir gerçek olaya dayanmadığı gibi hayal gücünün kullanılması bile söz konusu değildir. Sadece kaynağını hatırlamadığım bir benzetmenin haddi aşarcasına “girişimci – yatırımcı”için akılda kalacak örneği olmak üzere ileri götürülmesidir.

Girişimciliğin hangi aşamasında olursanız olun yatırımcıdan para istemeye gitmek oldukça heyecan vericidir. Yatırımcıyı bulduğunuzda yaptığınızın işin ne olduğunu neye yaradığını anlatmanız için çeşitli yöntemler olabilir. Karşınızdakinin size ayıracağı zamana bağlı olarak şirketinizin nelere çözüm getirdiğini anlatabilmelisiniz. Bu sunum için mutlaka önceden defalarca çalışmış olmalısınız. Doğaçlama yapacağınızı düşünüyorsanız emin olun ki yanılıyorsunuz. Sanki doğalmış gibi çalışılmış bir sunumla sermayenin önüne çıkmalısınız. Hangi ürünü veya hizmeti üretiyorsanız üretin 20-30 kelimede ne yaptığınızı açıklamalısınız. Kart vizitinizin arkasına işinizin neye çözüm getirdiğini yazabilmelisiniz. Bu başlangıç aşamasıdır. Daha sonra asansördeki kısa zamandan esinlenilerek adı konulmuş İngilizcesi “Elevator Pitch” bence Türkçesi “Asansör sunumu” na hazır olmalısınız. 2 dakika içinde işinizin/projenizin ne olduğunu, hangi soruna çare olduğunuzu, kim olduğunuzu ve nasıl başarılı olunacağını anlatacak ayak üstü sunumunuz olmalıdır. Yatırımcıyı her zaman asansörde yakalamayabilirsiniz belki bir kokteylde belki bir spor maçında veya havaalanında karşılaşabilirsiniz. Sizinle daha sonra iletişimde kalabilmesi amacıyla bu kısa sunumlara hazırlıklı olmalısınız. Ağzınıza lafı gevelemeden doğrudan açıklıkla sorunun ne olduğunu ve sizin projenizin nasıl bir çözüm getirdiğini kısa süre içinde dile getirmelisiniz. Yatırımcının ne kadar çok para kazanacağını iş modelinin detaylarını sakın detaylıca anlatmaya çalışmayın dakikalar içinde sadece karşınızdakinden daha uzun bir sunum için bilet kopartmaya çalışacaksınız.

Diyelim ki sizi daha uzun dinleyecek olan kişin kartvizitini aldınız ve sunum için gün belirlediniz. Ne kadar heyecanlı değil mi? Powerpoint’i açarsınız hazırlarsınız ve sunum günü gider kapar gelirsiniz sermayenizi. İşin oldukça ayrıntılı bir çalışma gerektirdiğini anlatmak için bu yazıyı dizgiye verdim.

1. Sizi dinleyecekleri araştırın: Kime gidiyorsunuz? Sizi kimler dinleyecekler bunu öğrenin, daha sonra internette ön araştırmanızı mutlaka yapın. Bu kişilerin özgeçmişlerini okuyun kendilerini tanıyın. Gittiğiniz şirketin neler yaptığını, kurumsal yapısını, daha önce kimlere yatırım yaptıklarını öğrenin. Bunları orada anlatmak için değil, sunum öncesi altyapınızı oluşturmak için yapıyorsunuz. Yoksa sakın ola ki karşınızdakilere ne yaptıklarını veya işlerini sorgulayan soru sormayın. Örnek: X holding’inin yatırımı olan A uçak şirketi var ve siz bu holding çalışanlarına sunum yapacaksınız. “A uçak firmasıyla uçuş yaptım, neden sandaviçleri parayla satıyorsunuz?” diye bir soru sormayı düşünmeyin veya “A şirketi nasıl kar ediyor mu? Siz buradan nasıl para kazanacaksınız?” gibi soruları da sakın sormayın. Sunumu yapacağınız kişileri araştırmak size sunum sırasında rahatlık sağlayacaktır, bundan fazlası olmaz.

2. Sunumu hazırlamak: İşte işin kalbi burası. Sunum yapacaksınız ama ne anlatacağınızı biliyor musunuz? Nasıl yapacağınızı biliyor musunuz? Çok basit bu diyerek hazırda bir iş planınız varsa onu alıp sunum sayfalarına 12 punto fontla sakın kopyalamayın. Bunu düşünmeyin bile. Sunum hazırlamak üzerine Guy Kawaski’nin 10/20/30 kuralı vardır mutlaka okuyun. On sayfa sunum, 20 dakika ve 30 puntoyla yazılmış metin demektir. Bir çok kişinin bu sunum konusunda farklı görüşleri olmakla beraber ortak görüş olarak bir sunumda aşağıdaki başlıkların anlatılabilir.

a. Giriş sayfası: Kime sunum yaptığınız, başlık, zaman, yer ve iletişim bilgileriniz bu sayfada yer alabilir. Marka vaadiniz burada yer alabilir. Susuzluğu gideriyoruz, yazılım satıyoruz, açık yenilikçilik alanı oluşturduk diyebilirsiniz. Bu sayfayı kişiselleştirmek önemlidir. Daha önce yapmış olduğunuz sunumlardan kalan tarih, yer veya şirket adı olmamalıdır. Sunum sırasında “Ya esasında bu sunumu sizin için hazırlamamıştık, geçen hafta okulda yaptığımız sunumu getirdik” demek, ilk dakika içinde kendi kalenize atılmış goldür. Sunumun ilk sayfasından sonuna kadar hazırlıklı olun. Yatırımcıları sınıflandırmayın. “Ya zaten bu adamın çok parası yoktur, bize de yatırım yapmaz” demeyin. Her sunuma detaylara dikkat ederek hazırlanın.

b. Problem: Projenininiz veya ürününüzü anlatmadan önce pazardaki müşterilerin yaşadığı sorunu kısaca özetleyin. 3 maddede ana sıkıntıyı anlatın. Eğer bir sorun yoksa kendiniz problem yaratıp onu açıklamaya kalkmayın çünkü bu çok kolay anlaşılır.

c. Çözüm: Sizin bir önceki sayfada açıkladığınız probleme nasıl bir çözüm önerisi getirdiğinizi yine 3 maddede özetleyin. Belki 3 maddeden fazla önerileriniz olabilir, bence öncelik sırasına koyun ve ilk 3’nü açıklayın. Eğer 10 çözüm önerinizi açıklayacak olursanız emin olun ki dinleyicilerin akıllarında sadece 3’ü kalacaktır. Problem ve çözüm bazen aynı sayfa içinde açıklanabilir. Aynı sunum sayfasında 20 – 30 kelimden fazla kullanmamaya özen gösterin. Sakın paragraf paragraf yazılar yazmayın ve bunları sunumdan okumayın. Sunum sadece ana başlıkların hem siz hem de sizi dinleyenler tarafından görülmesini ve ne hakkında konuştuğunuzun bilinmesini sağlar.

d. İş modeli: Geliri nasıl elde edeceğinizi, karlılık oranını anlatabileceğiniz sayfa olacaktır. Sakın bu aşamada detaya girmeyin. Eğer kurulum veya fikir aşamasındaysanız gelir modelinizde değişiklikler zamanla olacaktır. Bunu yatırımcıda bilir siz de bilirsiniz. İşinizin gelir elde edeceği, gönüllü işi olmadığınızı anlatmanız için bir aşamadır. İş modeli konusunda uzun uzun anlatmaya girişirseniz kendinizi bir batalıkta bulabilirsiniz. Gelir modelinizi düşünürken sakın “Çin Sendromu”na kapılmayın. 1,3 milyar kişi yaşıyor bunun %1’ne ürünümüzü satsak 1,3 milyon kişi yapar ilk yıl 1 USD kar etsek, gelirimiz 13 milyon USD net karımız 1,3 milyon USD olur gibi çıkarsamaları yapmak komik olur. İş modeli içinde bu rakamlardan bahsetmeyeceğiniz gibi bu gibi tahminleri anlatacağınız son sayfalarda dürüst olun.

e. Katma değeriniz nedir? İşte işin gizemi buradadır. Değer önerinizi burada anlatmalısınız. Müşteri neden sizden satın alacak? Burada belki 30 sn – 1 dk demo yapabilirsiniz. Sakın uzun olmasın, demo için sunumdan önce mutlaka çalışmış olun. Sunuma iki kişi gittiyseniz, demo için diğer arkadaşınız hazır bulunsun lap top içindeki hazır programdan çalıştırabilirsiniz. İnternet kablosuz ağ bağlantısı kurmak için teknik sorunlarla uğraşmayın. Eğer bekleme odasında kablosuz bağlantı yaptıysanız ve demo online çalışıyorsa belki canlı demo yapabilirsiniz ama benim tavsiyem canlı yapmayın Murphy bu işe mutlaka karışır. Başarılı olma ihtimaliniz yüksek olsada başarısızlık olasılığını işe karşıtırmayın 1 dk için odayı stress rüzgarları birbirine neden olmadı diyen iki girişimcinin yatırımcılar tarafından “Olur çocuklar böyle şeyler” demelerine imkan vermeyin.

f. Pazarlama ve satışlar: Satışlarınızı nasıl yapacağınızı, müşterilerinize nasıl ulaşacağınızı burada anlatın. Yineleyim dürüst olun. Yükseklerden uçamayın. Tüm billboard’lara, metroya, havaalanındaki LCD’lere reklam vereceğiz diye gitmeyin. Eğer işin başında olan bir şirketseniz, gelir – gider tablolarınızın nasıl olacağını karşı taraftakiler sizlerden çok daha iyi biliyordur. Sadece etrafta görünür olmak için yatırımcı size para vermeyecektir. Sizin bu sayfada kısaca açıklayacağınız ve anlatacağınız hangi kanalları nasıl kullanacağınız, verimli girişi stratejinizin ne olacağını açıklamak olacaktır. İşbirlikleri üzerine yoğunlaşmanız doğru olabilir. Blog yazarlarıyla başlayacağınızı, google adwords’de harcama yapacağınızı, tavsiye için üyelere hediyeler vereceğinizi söylemek diğer örnekler olabilir. Sakın bu örnekleri okuyup sadece üçünü yazmayın, mutlaka siz daha yaratıcı yöntemler bulacaksınızdır. Gerilla pazarlama yöntemleri vb. olabilir.

g. Rekabet, rakipler: “Bizim rakibimiz yok, sektörde tek olacağız” veya “Diğerleri bu işi çok kötü yapıyorlar” gibi önermeleri sakın kullanmayın. Sektörün genel çizgilerini açıklayın ana 3 rakibinizi anlatın. Toplam oyuncu sayısını ve sizin 3 ana oyuncudan nasıl farklılaşacağınızı anlatın. Sakın diğer şirketleri küçümsemeyin, kötülemeyin. Tekrar edeyim “bizim rakibimiz yok” demeyin, yeni bir iş alanı yaratmış olsanız bile dolayı rakipleriniz olacaktır. Yemeksepeti ilk kurulduğunda rakipleri yoktu ama telefonla rekabet ediyorlardı. Bulunduğunuz pazarı ne kadar bildiğinizi sunumunuzun bu sayfasında anlatıyor olacaksınız.

h. Yönetim ekibi, ortaklar: Sakın daha önce hazırlamış olduğunuz özgeçmişinizi alıp buraya kopyalamayın. 2 cümleyle ortakları açıklayabilirsiniz. Danışman kadronuzu oluşturduysanız bu kişilerin ad soyadlarını ve hangi konularda uzman olduklarını yazabilirsiniz. Yönetim kurulunuzun oluşturulması önemli bir gelişme gözükebilir, her yeni şirkette bu kurul olmayabilir. Ortakların fotoğraflarını bu sayfaya koyabilirsiniz, bence kısa özgeçmişlerimizi 2nci sayfada yani sunumunuzun başında gösterbilirsiniz. Detaylara girmeden kim olduğunuzu sizi dinleyenlere açıklamış olursunuz. İsmen size hitap edebilirler.

i. Mali tahminler ve anahtar ölçümler: Excel’den hazırladığınız karınca duası gibi tabloları kesinlikler bu sayfaya yapıştırmayın. Şimdiye kadar bir şeyler başardıysanız yani güncel durumu özetleyebilir ve 3 yıllık bir tahmin yapabilirsiniz. Yurtdışında bu 5 sene denilmektedir, bence 2 yılın üstündekiler iyimser dileklerden ileri gitmemektedir. 3 sene sizin ana yolunuzu gösterir. Bu rakamlarda abartılı tahminler kullanmayın, ilk sene 30.000 TL kar ederken ikinci sene bir den 300.000 TL kar göstermeyin. Tüm rakamlarınızın bir dayanağı ve açıklaması olmalıdır. Müşteri sayısınızı ve gelişmenizi çok daha kolay tahmin edebilirsiniz. Bu değişkenden yola çıkabilirsiniz. Ciroları yatırımcının ilgisini çekebilmek için yüksek göstermeyin, olduğunudan küçükde hesaplamalar yapmayın. Hedeflerinizi cesarteli koyun.

j. Şimdiye kadar yapılanlar, sermaye gereksinimi, başarılar: Eğer çok yeni bir şirketseyseniz veya fikir aşamasındaysanız o zaman bunu hazırlayamayabilirsiniz. İşinizin erken aşamalarındaysanız bu sayfaya ne kadarlık bir harcama yaptığınızı ve ne kadarlık sermaye ihtiyacınız olacağını koyabilirsiniz. Sunumumun amacına bağlı olarak fon ihtiyacınızı yazıp yazmamayı ortaklarınızla kararlaştırabilirsiniz. Bu soru size geldiğinde mutlaka hazırlıklı olun. Size yatırımcı ne kadar süre için neye ihtiyacınız olduğunu sorarsa tüm ortaklar aynı cevabı bilmelidir. Sermaye ihtiyacınızın dayandığı mali tabloları mutlaka hazırlayın ve yanınızda bulunsun. Bu excel tablolarını sunumda göstermeyeceksiniz ama size daha detaylı sorular sorulduğunda çantanızı hazırlıklı bulundurun. İsteyeceğiniz sermaye anlamlı olmalıdır. Bu rakamın dayandığı nokta şirketinizin değeridir. Henüz satış yapmamış bir yeni şirketin değeri nasıl bulunur bu ayrı bir konudur. Şirket değerinizi dayandıracağınız inandırıcı noktalarınız olmalıdır. İşin çok başında ve tecrübesizseniz değerleme daha düşük olabilir, bu bakımdan ekibinizde tecrübeli yönetim kurulu üyeleri olması avantaj olabilir. Tecrübeli ve tanınmış kişileri yönetim ekibinize katabilmek değerinizi arttırabilir. Onları ikna etmiş olmanız yatırımcı gözünden artı puan olarak değerlendirilebilir.

k. Sunumla ilgili diğer hususlar: Sunumda her sayfada 20-30 kelimeden fazla kullanmamaya, paragrafları kopyalamamaya dikkat edin. Kullandığınız fontlar kolay okunur ve bilinen fontlar olsun. Komiklik olsun sıradışı gözüksün diye bilinmeyenleri kullanmayın. Bunun yanı sıra diğer bilgisayarlarda bulunan fontlar olmalıdır. Sunum sayfalarında arkafon resimleri yazıların okunmasını engellememelidir. Basit fakat çekici olmalarına elinizden geldiğince özen gösterin. Basitlikle, özensizlik arasında fark vardır. Her sayfası özenle çalışılmış basit olması için çaba sarfedilmiş olmalıdır. Siz sunum yaparak sermaye almayacaksınız ancak sunumunuz sizin anlatmanız gerekenleri en iyi şekilde göstermenize yardım etmelidir. Renkleri seçerken okunabilir olmasına dikkat edin. Beyaz arka rengi üzerine sarı harfler veya siyah üzerine gri renk kullanmayın. Logonuzu sunumda kullanın. Sayfa numaralarına, toplam sayfa sayısını gösterebilirsiniz. Eğer sunumunuzu yazıcıdan alacaksanız anlatımdan sonra verin işin gizemi kaçmasın. Anlatacaklanızı madde madde anlatın. 5 adet üzerinde madde kullanmayın. Anlattıklarınızı görsel olarak süsleyebilirsiniz. Grafikler kullanabilirsiniz. Ne grafikler de ne de görsellikte ileri gitmeyin. Yanar döner fotoğraflar koymayın. Video ekleyecekseniz toplam süreniz içinde olmalı ve kısa sürmelidir. Sunumu tek kişinin sunması tercih edilir, iki kişi giderseniz diğer arkadaşınız lap top başında size yardımcı olmalıdır, böylece hem anlatıp hem de sunumun teknik sorunlarıyla uğraşmazsınız.

3. Sunum yapacağınız yerin adresini telefonunu ve kimlere sunum yapacağınızı öğrenin. Çok basit bir bilgidir. Es geçilir. Sunumun hangi ofiste yapılacağını, adresini, harita üzerindeki yerini, telefon numaralarını yazıcıdan çıktı alıp yanınıza alın. Sunuma gitmeden önce kimlerle görüşeceğinizi öğrenin. Ad soyadlarını bilin. Plazaların kapısında “Hangi Kemal Bey?” sorusunun cevabına hazırlıklı olun. Kemal beyin sizin geleceğinizden haberi mutlaka olsun. Güvenlik yukarı telefonla aradığında Kemal bey sizi bilmeyebilir. Sadece girişimcileri dinleyeceğini bilebilir. Bu konu basit gibi gözükebilir ancak bir çok soruna yol açmaması için bu basit detayları atlamayın.

4. Sunum öncesi hazırlık: Sadece ilk yatırımcı için değil herhangi bir zamanda yatırımcıya sunum yapacakmışçasına sürekli hazır olun. Ayna karşısında saatinizi ayarlayın ve 2 dk, 10 dk ve 20 dk lık sunumlar yapın. Ne kadar çok sunum yaparsanız o kadar çok kendinizden emin olursunuz. Arkadaşlarınıza veya danışman ekibinize bu sunumları tekrarlayın. Sizin yokluğunuzda B planı olarak kimin sunum yapacağını kararlaştırın. Tek kişi sunum üzerinde uzmanlaşır ve zamanı geldiğinde tatilde olursa ekibin diğer üyeleri onun kadar projeyi anlatabilmelidirler. Sunumu mutlaka özelleştirin. Gideceğiniz şirkete, yatırımcıya ve kişiye özel olarak sunumunuzda değişiklikler yapın.

5. Sunum günü: Zamanından önce sunum yapacağınız yerde bulunun. Bu 30 dk önce olmamalıdır. Hiç bir zaman toplantıdan 30 dk öncesinden gitmeyin. Erken gittiyseniz bile yakın bir yerde kahve için, alışveriş merkezlerinde dolaşın zaman geçirin. Güvenlikten girişi, asansörden çıkışı hesaba katarak 5 dk öncesinden kararlaştırılan mekanda bulunun. Size içmek için bir şey sorulursa heyecan yapmayın, hiç bir şey içmeyecekseniz bile su isteyin, önünüzde bulunsun. Lap top’unuzun üstüne dökmeyin. Sakar birisiyseniz hiç birşey içmeyin.

6. Kıyafet, laptop, usb, basılmış sunumlar, demo: Biz internet şirketiyiz, pijamaylada gelsem farketmez, baksana Facebook’un kurucusu terlikle gidiyormuş gibi söylemlere kapılmayın. İnternet kültürü rahatlığı içerebilir, karşınızdakilere saygı gösterdiğinizi hissettirin, düzgün, temiz giyinin. Ter kokmamak için gerekli önlemleri alın. Son dakikada yetişirseniz emin olun ki sunum sırasında alnınızdan damlalar akacak sizde bunu peçeteyle veya selpakla silmeye kalktıkça istenmeyen görüntüler ortaya çıkabilecektir. Lap top’unuzu yanınızda getirecekseniz, şarjının yeterli olup olmadığını mutlaka kontrol edin, belki toplantı odasında fiş bulamayabilirsiniz veya masa altına eğilip fişi bulmak uygun olmayabilir. Eğer lap top sorun çıkartırsa ve sorun olacağını düşünüyorsanız 2 tane lap top’la gidin. Bir sorunla karşılaşırsanız bunun sorumlusu ve çözecek sizsiniz. Toplantı odasındaki tüm fişler doluysa sorumlu sizsiniz. Sunumunuzu usb disklere yedekleyin belki 2 lap topunuz çalışmaz ve odadaki bir bilgisayarı kullanırsınız. Usb’de virus çıkabilir, 2nci yedeğiniz olsun. Sunumunuzun yazıcıdan çıktısını alın, toplantıya katılacak kişi sayısı + 3 kadar bastırın. Demo yapacaksanız mutlaka defalarca test edin. Canlı bir demo düşünüyorsanız bir defa daha düşünün. Israrlıysanız tüm şartları sağlayın, toplantı odasında kablosuz ağın olmaması sizin sorumluluğunuzdadır, cep operatörlerinin internet bağlantısını yanınızda bulundurun, istediğiniz hızda çalışmyacaksa, lap top’unuzda hazır programlardan çalıştırın. Demonun videosunu çekin, hard diskinizde ve usb diskinizde bulunsun. Projektörle sunum yapmanız gerekiyorsa buluşma noktasında olup olmadığını öğrenin, yoksa alternatif planınızı yapın. Sunumda çıkabilecek tüm muhtemel hataları düşünün, anlatamamak sizin sorumluluğunuzdadır. “Olur böyle sorunlar” dedirtmeyin. Başarı detaylarda gizlidir. Sunumunuz hatasız olduğunda zaten olması gerekenin bu olduğu düşünülecektir. Hatalar silsilesi üst üste geldiğinde sizi kimse hatırlamayabilir. Sunum sadece bir araçtır. Aracınızın çalışacağından emin olun.

7. Zamanında gidin: Bu da çok bazit bir kuraldır. Zamanında gidin. Trafik, park yeri, tuvaletiniz vb sorunları siz düşüneceksiniz. Bilinmeyen bir semte gidiyorsanız erken çıkın. Kaybolabilirsiniz. Telefonla kaybolduğunuz yerden tarif almak en son başvuracağınız bir yol olmalıdır. İlk defa gidiyorsanız muhtemel sorunları tahmin edin. 2nci boğaz köprüsündeki tamiratta sizin sorumluluğundadır. Bunu bileceksiniz. Eğer sizi dinleyen zamanında toplantı salonunda yer alıyorsa siz de orada bulunabilirsiniz. Bahane üretmeyin. En basit bir görevi yerine getirin. Zamanında toplantı salonunda olun.

8. Sunum ne kadar sürmeli: Bu konu dinleyenin size ayıracağı zamanla ilgili gibi gözüksede kesinlike 15-20 dk aşmamalıdır. Soru cevap için mutlaka süre bırakın. Sunum yatırımcının size daha detaylı ilgili olup olmayacağını belirleyecektir. Yoksa tüm sorunları o süre zarfında çözmeyeceksiniz. Sunumun kaç dakikada bitmesi gerektiğini toplantı zamanı alırken sorun veya anlayın. Size 10:00 – 10:45 ajandası gönderildiyse 20 dk sunum yapın daha 10 dk giriş çıkış, içecek, sunum, laptop açılış kapanışa, 15 dakika soru cevaba ayırın. Size 30 dakika toplantı süresi ayrıldıysa 10 dakikada sunumunuzu bitirin. Bunun için daha önceden ayna karşısında alıştırma yapmıştınız.

9. Sunum sırasında: Gergin olmayın, ters cevaplar vermeyin, sinirlenmeyin. Size bazen o kadar zor ve ters sorular sorulabilir ki sakın kimseyi suçlamayın bunlara hazırlıklı olun. Gülüşmeler bile olabilir. Bunları kaldırmayı öğrenin. Ne kadar hazırlıklı olursanız bu tür psikolojiyi o kadar rahat yürütebilirsiniz. Sakin olun. Size gelen soruları not alın, eğer iki kişiyseniz biriniz not alıp diğeriniz cevaplayabilir. Bu karşı tarafın değerli olduğu algılamasını yaratır. Sadece algılama olarak değil daha sonra düzelteceğiniz noktaları ve sık sorulan sorularınızı oluşturmuş olursunuz. Eğer cevabını veremediğiniz bir soru olursa bir sonraki sefere buna da hazırlanırsınız. Sunum sırasında bazı şeyler ters gidebilir, bunun için B planınız mutlaka olsun. Teknik sorunları daha önceki maddede anlattığım gibi kaldırmaya çalışın. Tüm olayların sorumlusu sizsizniz, başka suçlular aramayın.

10. Sunum yaptıktan sonra: Sunum sonrasında hemen karar verilmeyebilir. Doğrudan size düşünceler aktarılabilir. Her iki durumda da toplantı yaptığınız kişilerle iletişimde kalmalısınız. Eğer size yatırım konusunda cevaplarını daha sonra verecekleriniz söylediyseler, toplantı sonrasında uygun bir süre içinde teşekkür epostası ve cevaplarını beklediğinizi anlatan bir ileti gönderebilirsiniz. Sakın bu epostanıza cevap almayınca 1-2 gün sonra tekrar tekrar eposta göndermeyin. Sabretmesini bilin. Eğer söyledikleri süre içinde cevap göndermediyseler 2 hafta içinde hatılatıcı nazik bir ileti gönderebilirsiniz, bu kadar. Bunun dışında karşı tarafı rahatsız etmeyin. Size yatırımı gerçekten düşünüyorlarsa sizin toplantı sonrasında verdiğiniz iletişim adreslerine mutlaka ulaşacaklardır. Spam klasörünüzü zaman zaman kontrol edin, bazen bu tür epostalar bile gözden kaçabilmektedir. Eğer size hayır yanıtını toplantı sonrasında verdiyseler, kibarca iletişim bilgilerinizi ve ilgileri için teşekkür iletisi atmayı unutmayın. Projenizde büyük gelişmeler oldukça onları haberdar edebilirsiniz. Bu periyod karşı tarafı sıkmayacak düzeyde olmalıdır. Uzun iletiler yazmaktan kaçının.

Kaynaklar: Yatırımcılara yapılacak sunumlar konusunda okumanız gereken ve bu yazı için kullanılmış kaynaklar

1. Sequoia Capital
2. Paul Graham
3. Guy Kawasaki
4. Örnek sunum
5. Startup Nation
6. thebusinessmakers.com
7. Elevator Pitch Video
8. Wikipedia
9. Startup Pitch Presentation
10. dumblittleman

from: M. YILDIRIM
to: Burak Buyukdemir
date: Mon, May 18, 2009 at 2:59 AM
subject: Girişimci olmak ya da olmamak!

Merhabalar Burak Bey,

Aslında Burak Bey’den ziyade Burak Abi demek istiyorum. Hem daha önce bir iki kez mail atmıştım hem de hemen hergün hakkınız da birşeyler görüp, duyup okuyorum. O yüzden artık tanışmışız sayılır

Neyse Burak Abi, biz iki girişimci genciz.. Aslında henüz girişmcimiyiz bilmiyorum ama bu konuda çok fazla istekliyiz. En büyük özelliğimiz yılmamak. Çok azimliyiz. Zaman zaman daraldığımız anlar olmuyor değil ama bu yola başkoyduk. Bu arada öğrenciyiz aynı zamanda. Ben Dokuz Eylül Elektrik Elektronik arkadaşım ise Dokuz Eylül Bilgisayar Mühendisliğinde. Amacımız birşeyler üretmek ya da geliştirmek. Ekonomik kaygılarımız olsa da bunlar daha geri planda. Soracağım bir kaç şey olacak. Fırsatın olursa eğer, gerçekten dört gözle cevabını bekliyor olacağız.

1 – Projeyi Duyurmak mı yoksa Gizlemek mi?
Burak Abi sanıyorum ki bu işe başlayan herkesin ilk takıldığı noktalardan biridir. Bizde ilk planda gizlemeye çalışıyorduk. Fikrin çalınmasından korkuyorduk. Daha sonra bunu biraz aştık. Hem insanların bizim fikrimizi çalmaktan daha iyi işleri olduğunu hem de projenin başkalara anlatarak gelişeceğini anladık. Nitekim başkalarına anlattıkça onların geri dönümleriyle fikirlerimiz daha da yerine oturdu. Fakat geçen gün değişik birşeyle karşılaştık. Kalkıştığımız işlerden birinin adı ejandam.com idi. Domainide kaydetmiştik. Geçen gün ejanda.com isimli siteyi gördük. Domain 15 gün önce kaydedilmiş ve İzmirden. Bizde İzmirdeyiz. Bu bir tesadüfde olabilir ama yinede bir garip hissettik. Sence fikirlerimizi başkalarına rahatlıkla anlatabilmelimiyiz yoksa nasıl bir yol izlemeliyiz?

2 – Nasıl finanse edilmeli?
Malesef projelerimizin teknik olarak altından kalkamamaktayız. Bu yüzden şu kararı vermemiz gerekti. Acaba kodlayacak kişileri ekibimize mi katacaktık, yoksa bir şekilde para ile mi yaptıractık. Eğer ekibe katacaksak hayalden başka birşey vaat edemiyoruz. Herkes bizim gibi bu işlere inanmadığı için biraz zorluk yaşıyoruz. Şuan kurduğumuz ekipler var ve nispeten kodlamalar başladı ama yeterli değiliz. Sonra para ile yaptırmayı düşündüğümüzde ise başka sorunlar ortaya çıkıyor. Kendi bütçemizle bunları yaptırmamız zor. Bir yatırımcıya sunmak fikrini düşündük. Ama sadece fikirle karşılarına çıkılabilir mi. Yani somut birşeyler de götürmemiz beklenmiyor mu? Kaldı ki yatırımcı bulduk desek bize sadece para mı vercekler yoksa onların teknik ekipleri ile mi çalışabileceğiz.

3- İstanbul’a uzağız
İzmir her ne kadar Türkiye’nin büyük şehirlerinden de olsa kalbi hala İstanbul. Ve malesef biz oraya uzağız. Bu da bize zorluk çıkarıyor. Danışabileceğimiz fazla insan bulamıyoruz. Birçok aktivite, seminer, organizasyon İstanbul’da oluyor. Tabiki İzmir’de de olmuyor değil ama bir adım geride başlıyoruz yinede.

Sonuç olarak Burak Abi iyi giden de birçok tarafımız var ama kötü gidenlerden birazını sana bahsetmek istedim. Şimdi bunlara dayanarak, fikrimizi kendimiz kodlayacamayacağımızı da bilerek nasıl bir yol izlemeliyiz. Tabiki sizden bir yol haritası istemiyoruz ama tecrübelerinize dayanarak bizi aydınlatıcak bir iki cümle paylaşırsanız çok seviniriz.

Ayrıca ben ve arkadaşım yazın staj için İstanbul’da olacağız. İstanbulda olduğumuz da sizinle tanışıp fikirlerimizi anlatmaktan zevk duyarız. Belki de sadece biz ve çevremizdekiler fikirlerin iyi olduğunu düşünmekte. Sizin yapıcağınız bir iki geri dönüm bizim ayaklarımızın daha sağlam yere basmasını sağlayabilir. Son olarak Burak Abi, şirket kurmanın gerekliliğine karar verdik. Aslında uzun zamna önce karar verdik. Ekim ayında bunu gerçekleştirmiş olacağız. Öncesinde bu konuda da fikirlerinizi duymak isteriz.

Teşekkür ederim.
–
Saygılarımla,
Muhammed YILDIRIM

from: Burak Buyukdemir
to: M. YILDIRIM
date: Sun, May 24, 2009 at 12:31 PM
subject: Girişimci olmak ya da olmamak!

Sevgili Muhammed ve ortağı,

Sizin gibi gençlerin girişimci olma isteğinize gerçekten seviniyorum. Türkiye’de okul sistemi genellikle kendi işini yapmak isteyenler için akıl açıcı yollar sunmaz. Üniversiteden mezun olduktan sonra aile çevresi, arkadaşlar, uzak akrabalar ve hatta sonradan tanıdıklarınız bile öğrencilerin büyük bir holding veya şirkete kapak atması için çabalar. Aile çevresinden yaşlıca olanların bu tür girişimci gençlere yönelik olarak;

“Vah vah oysa çok iyi üniversiteden mezun olmuştu, neden kendi işini kurdu?” sorusu yer bitirir. Kime ne dert anlatacaksın. Bu bakış açısına neyin hayalini anlatabilirsin? İşsiz kalmakla kendi işini açmak arasında nerdeyse bir parmak fark var. Her ikiside aynı anlama geliyor gibi davranırlar.

Bu cümle uzunca süren tekelci ekonomik kültürün sonuçlarını açıkça ortaya koyuyor. Ülkemizin ekonomisi 1980′ler den itibaren farklı bir raya geçmiştir. 80′lerin sonunda konvertibiliteyle yurtdışı açılımı gerçekleşmiştir. Burada bu ekonomik kararların doğruluğunu yanlışlığını tartışmayacağım. Sadece 1990′lardan bu yana ülkemiz içe kapanıklıktan ticari olarak işbirliğine başlamıştır. Eskilerin deyimiyle “müteşebbislik” yani “girişimcilik” veya kendi işini kuranların sayısı oldukça artmıştır.

Tabi şimdi bu söylediklerimden şu çıkarılmasın. Mezun olduk hemen kendi işimizi kuralım veya okumaya gerek yok kendi işimize başlayalım. Üniversite eğitiminin girişimci olacakları orta ve uzun vade de rekabette üstün tutacağını, bunun yanı sıra iş tecrübesi olanların kendi işlerinde daha hızlı yol alacaklarını düşünüyorum.

1 – Projeyi Duyurmak mı yoksa Gizlemek mi?
Fikir konusunda bir önceki gün bir yazı yazdım, oraya yönlendireyim ve özetle şunu ekleyeyim. Bir işi başlamadan önce ciddi bir araştırma sürecine girin. Hızlı olun, odaklanın tüm gücünüzü fikrinizin başarılı olup olmayacağı konusunda analize harcayın. Gelecekte bu işin başında olmak isteyip istemediğinizi sorun kendinize. Eğer cevap benim yapmak istediğim 10 proje daha var bu sadece başlayacağımız proje olursa, bırakın bu hayalleri dışarı çıkın arkadaşlarınızla zaman geçirin. Eğer siz bu projenin gelecekte sizin yapmak istediğiniz bir iş olmadığını düşünüyorsanız ve sadece işi satmak için yapıyorsanız emin olun ki, başarısız olursunuz. O işten gelir kazanmak ve işin içinde bulunmaktan dolayı mutlu olacağınız için yapın. Fikrinizin çalınmasından korkmayın. Türkiye’de 70 küsur milyon insan var ve herkes fırsatları kaçırmamaya çalışıyor. Hızlı olacaksınız ve düşündüğünüz işi yapmaya başlayacaksınız, hergün bir önceki güncen daha iyisi olmak için çalışacaksınız. Siz önemlisiniz, sizin o girişimcilik ruhunuz işin parçası değilse fikirler 5 para etmezler. Özetle fikir aşamasını geçin yapmaya başlayın. Yağmurdan bahsetmeyin.

2 – Nasıl finanse edilmeli?
Birincisi işinizde büyük hedefleriniz olsun ama küçük başlayın. Herşeyi yapmak için uğraşmayın. Yazılım, teknoloji işin sadece bir parçasıdır. Esas siz bana satış ve pazarlama için ne düşünüyorsunuz onu anlatın. Yazılım internet projeleri için çok önemli bir parça olmasına rağmen, basit internet projeleri oldukça karlı olabilirler. Kodlayan arkadaşlarınızda sizin isteğiniz ve girişimci ruhu yoksa kimseyi işinize katmayın. Eğer onlarda da bu heyecanı görüyorsanız o zaman ekip olarak karar vermeniz gereklidir. Sadece zorunluluktan dolayı buna karar verdiyseniz o zaman başka yollar arayın. Başlangıçta siz yatırım yapmazsanız size hiç bir yatırımcının inanmasını beklemeyin. Elde tutulan bir örneğiniz, demonuz yoksa yani siz işe inanmadıysanız yatırımcıları bulma, onlara sunum yapmak için zaman kaybetmeyin. Tüm enerjinizi işinize odaklayın. Siz ortaya güzel işler çıkarırsanız zaten sizi herkes bulacaktır.

3- İstanbul’a uzağız
Bu hem avantaj hem de dezavantaj. İşin olumlu yönleri İzmir İstanbul’dan daha ucuz. Maliyetlerinizi oldukça düşürebilirsiniz. Ofis kiraları, çalışan maaşları, yol giderleri vb. İstanbul’dan % 30 – 40 daha az. Bunun yanı sıra iklim çok daha elverişli. İstanbul’a uçakla 50-60 dk. Yazın plajlara, eğlenceye ve dinlenceye çok yakın. İzmir’de bir çok üniversite var, işbirliği için çok elverişli. Yakında Urla’da da bir teknopark açılırsa o zaman deyme gitsin. Bunlar için güzel yönleri, diğer taraftan bütün şirketler İstanbul’da. Reklam dünyasından, internet şirketlerine kadar hepsi burada yerleşikler. Sektörün burada olması iletişimi dolayısyla işbirliği fırsatlarını İstanbul’da olan şirketler lehine çeviriyor. Sosyal ilişkiler İstanbul’da olduça yüksek. Sadece internet şirketleri değil, büyük holdingler ve yatırımcılarda burada yer alıyorlar. Bir de Boğazın muhteşem güzelliği var tabi ki. İşin kısacası İzmir’in pozitif yönlerini kullanıp internet işinizi oradan başlatmanızda hiç sakınca yok. Benim bildiğim pilli network‘ün, cvyolla.com‘un, ortakları İzmir’de yerleşikler. Bunun yanı sıra pabbuc.com İzmir’de kurulmuş bir internet şirketi. Şehir için bahane bulmadan işe odaklanmanız lazım.

Bir işin başarılı olması için binlerce yol olabilir. Benim önem verdiğim 3 nokta var. İşinize, sektöre ve müşterilerinize odaklanın. Ne demek istiyorum. Tek işiniz bu yaptığınız iş olsun. Tencere satarken, sigortada satmayın. İnternet şirketiniz sizin yaptığınız tek iş olsun. Bir sektöre odaklanın. İçerik üretiyorsanız bunu yapın, elektronik ticaret yaparken, trafik sağlayalım hem bu işte tutabilir diye başka bir site açmaya kalkışmayın. O sebeple fikrinizi seçereken vakit harcayın. Son odak noktanız müşteriler. Onları dinleyin, onların memnuniyetini hep ön planda tutun. Sizi başkalarına onlar anlatacaklar. Her bir müşterinizi sizin avukatınız haline çevirin. Ağızdan ağıza böyle yayılacaksınız.

Herkese kapımız açık. Etohum toplantılarımıza katılırsanız sizlerle tanışmaktan mutluluk duyarım. Şirketi niçin kurmanız gerektiğini tekrar düşünün. Gerçekten iş yapıyorsanız şirket kurmak 1-2 haftalık bir işlem. Kafanızda bunu büyütmeyin. İnternet üzerinde katma değerli bir iş yapıyor musunuz veya yapacak mısınız? buna cevap aramaya çalışın. Size tüm girişimcilik serüveninizde başarılar diliyorum.

Selamlar, sevgiler
Burak Buyukdemir

1. The Pursuit of Happyness
Christopher Gardner alternatiflerinden 2 kat pahalı ve eski bir teknolojiye sahip röntgen cihazı (kemik yoğunluk tarayıcısı) satıcısıdır. Bu cihazı adete kendi üretmişçesine pazarlar. Karısı onu terkettiğinde oğluyla beraber kalır, evlerinden atılırlar, banka hesapları kredi kartları kapanır, sokakta yaşamaya mahkum kalırlar. Bu ümitsiz durumda, kendisinin büyük çabasıyla borsacı olması için bir iş umudu doğar. İşe alınması için 6 ay boyunca ücretsiz staj yapması ve seçilenler arasından sıyrılması gerekmektedir. Bu geçen acı günlerinden sonra milyoner bir girişimci olan Christopher Gardner’ın gerçek hayat hikayesini anlatan bu film sadece internet girişimcileri için değil, tüm zor zamanlardan geçenler içinde ilham verici olacaktır.

2. e-dreams
90′ların sonlarında Amerika’da heryerde dot.com fırtınası eserken, iki Amerikan Koreli genç girişimci, Joseph Park and Yong Kang yatırım bankacılığı yaparken, atıştırmalık yiyecekleri, video ve benzeri yiyecek içecekleri 30 dk gibi kısa sürede dağıtımını sağlamak için kozmo.com’u kurarlar. 1998 de boş mobilyasız bir depoda başlattıkları işi büyütürler. Bisikletli dağıtıcılarını, internet sitelerini ve iş modellerini başarılı şekilde tüm şehirlere yaymaya başlarlar. 10 kişilik küçük bir şirketten 3.000 kişiye ve 11 şehirde hizmet veren dev bir şirkete dönüşürler. O güne kadar eşi görülmemiş bir büyümeyi başarılar. 250 milyon USD’dan fazla sermaye bulurlar. Starbucks ve Amazon.com’un ilgisini çekerler. Nisan 2000′den sonra onları zor zamanlar beklemektedir. Dot.com balonu patladığında diğer internet şirketleri gibi onlarda ellerinde büyük  karsız bir .com bulurlar.  Operasyonları tehlikeye girer, kavuniçi kıyafetli bisikletli dağıtıcıları işsiz kalırlar. e-dreams, dot.com çılgınlığı yıllarındaki birçok benzer şirketin başından geçenleri anlatan kaçırılmaması gereken bir belgesel.

3. Startup.com
Startup.com iki genç girişimci Kaleil Isaza Tuzman ve Tom Herman’ın 1998 – 2000 yılları arasında Amerika’da devlet dairelerinin sözleşme ve satınalmalarında kullacakları bir yazılım üretmek üzere kurulan govworks.com’un belgeseli. 1998′de Public Data Systems olarak kurulan şirket internetin patladığı yıllarda kendisini internet portalı olarak değiştirmeye çalışır. Ocak 2001 yılında kurucuları şirketi First Data Corporation’a satarlar. Bu satış büyük bir zararla gerçekleşir. Hayatta oldukları 3 yıl boyunca 60 milyon USD harcadıkları tahmin edilmektedir. Bu filmin yapımcılığını Jehane Noujaim ve Chris Hegedus üstlenmiştir. Kaleil Isaza Tuzman’ın Harvard’daki sınıf arkadaşı Noujaim, Goldman Sachs’daki işinden ayrıldıktan sonra govWorks’u filme almaya başlamıştır. Bu filmin çekilmesinden sonra Tom Herman ve Kaleil Isaza Tuzman Recognition Group ve JumpTV.com’da çalışmışlardır.

4. The Triumph of the Nerds: The Rise of Accidental Empires
İnek öğrecilerin başarısı: Tesadüfi imparatorlukların yükselişi. 1996 yapımlı belgeselin tüm senaryosunu internetten okumak mümkün. Film kronolojik olarak kişisel bilgisayarların 1970′lerden başlayarak Altair 8800, Apple I, Apple II ve VisiCalc’in yükselişini, daha sonra IBM PC ve Apple Macintosh devriminin 1980 ve 90′ların ortasına kadar olan gelişimlerinin hikayesini anlatıyor. Apple’in kurucusu Steve Jobs ve Microsoft’un kurucusu Bill Gates’le röportajlarında yapıldığı belgesel önemli filmlerden birisi olarak karşımıza çıkıyor. Filmin yazarı Robert X. Cringely internet balonun patlamadan önce 1998′de İnek öğrenciler 2.0.1: Internetin kısa tarihçesi adlı belgesel filmi de çekmiştir. Önemli kişilerle röportajları içeren ikinci belgeseli de seyretmekte fayda var.

5. Pirates of Silicon Valley
1999 yapımı olan “Pirates of Sillicon Valley” (Silikon vadisinin korsanları) Paul Freiberger’ın “Fire in the Valley: The Making of The Personal Computer” (Vadide ateş: Kişisel bilgisayarların yapılması) adlı kitabından uyarlanmış. Televizyon için yapılmış olan bu yarı belgesel kişisel bilgisayarların yükselişi sırasında Apple ve Micrososft arasındaki rekabeti konu alıyor. İki şirketin kuruluş aşamasındaki günlerini biyografik olarak ele alan film iki şirketi kurucularının bakış açılarını ve operasyonlarını kıyaslıyor.

6. Secret History of Hacking : Full Discovery Channel Documentary
Bilgisayar korsanlarının bilinmeyen tarihi. Hacker’lar veya bilgisayar korsanları IT sistemlerine para veya politik casusuluk için dolambaçlı yollardan zekice giren suçlular olarak bilinirler. Geçmiş tüm haberleri ve gazeteleri okuyacak olursanız bunu destekleyen birçok yazıya rastlayabilirsiniz. Gerçekler ise çok farklı olabilir. Bu belgesel Amerikayı yöneten şirketlere karşı kültürün bilinmeyen hikayesini anlatıyor.

7. Revolution OS
2001 yapımı J. T. S. Moore tarafından yönetilen belgesel film Revolution OS (İşletim Sistemi Devrimi) son 20 yılda GNU, Linux, açık kaynak ve bedava yazılımın tarihçesini inceliyor. Filmde birçok girişimci ve internet dünyasının önde gelen ismiyle yapılmış röportajlar yer alıyor.

8. The Code (film – documentary)
Fillandiya yapımı olan belgeselde 2001′den bu yana Linux’un gelişimi, dot.com yılları, internet şirketlerinin çöküşü, açık kaynak ve ücretsiz yazılım hareketinin gelişimi anlatılıyor. Belgeselde sektörde etkili insanlarla yapılan röportajlara yer veriliyor. Film hernekadar Fillandiya’da bir televizyon için hazırlanmış olsa da İngilizce çekilmiş.

9. Google documentary
Peki Google nasıl çalışıyor, ofisler neye benziyor diye merak ettiniz mi? Bu belgesel diğerlerinden farklı olarak arama sektörü liderinin görüntülerini ve çalışma koşullarını gösteriyor.

10. Steve Jobs Stanford Commencement Speech 2005
Sevgili Tunç Kılınç‘ın Türkçe’ye çevirdiği ünlü konuşma. (Türkçe altyazıyla izleyebilirsiniz.) Steve Jobs “Aç kal, budala kal” diyor gençlere. “Stay Hungry. Stay Foolish.” Başarı ve tükenişi uç noktalarda yaşamış biri olarak gerekirse dünyanın sana sunduklarından vazgeç, hatta okula bile gitmeyebilirsin ancak asla maceracı ruhundan taviz verme önerisinde bulunuyor.”Yüreğinin ve sezgilerinin sesini dinle; onlar seni yanıltmaz. Neyi sevdiğini bul.” Aşık olacağın, büyük bir tutkuyla inanacağın işin sana zaten istediğin başarıları getirecek. Kaynak: Fikiratölyesi

2. Doğru fikir
Ortaya fayda koyun. Fikrin çok ilginç olması önemli değildir. Müşterinize sağladınız faydayı açıklıkla anlatabilmelisiniz. Gelir modeli olmayan fikirler üzerinde çok zaman kaybetmeyin. Gelir modeli sadece reklâma dayanan modelleri dikkatlice değerlendirin. Birden fazla gelir kalemi olmasına önem gösterin. Fikri bulduktan sonra ilgili pazarı analiz edin veya bildiğiniz bir sektör hakkında fikir geliştirin. Bu sektörde geliştirdiğiniz iş fikrine yakın modelleri analiz edin, başarılı ve başarız örnekleri inceleyin. Fikrinizin avantajlarını ortaya koyun.

3. Hızlı hareket edin
Sanal dünyada kurallar çok hızlı değişmektedir. Yeni şirketlerin kurulması ve pazarda pay kapmaları eski ekonomiden çok farklı olarak daha hızlı olabilmektedir. Fikrinizi hayata geçirmek için hızlı davranın, aylarca iş planı yapmakla uğraşmayın. Girişiminizin ilk aylarında çok uzun saatler çalışmanız gerekebilir. Ekibinizdeki arkadaşlarınızı bu tempo konusunda bilgilendirin. İlk günlerde az kişi çok verimli çalışmak zorunda kalabilirsiniz. Küçük bir ekip olarak hem hızlı hareket etmelisiniz hem de bir çok işi eş zamanlı yapmalısınız. Planınızı bölümlere ayırın ve yazılımlarınızı sürümlerle hayata geçirin, küçük ama internet üzerinde geliştirmeler yapın. Tüm her şeyi birlikte bitirmeye çalışmayın.

4. Fikrinizi gerçekleştirin, gerçekleştirin, gerçekleştirin
Fikir ne kadar güzel, yeni veya bulunmaz olsa da siz onu hayata geçirmedikçe hiç bir değeri yoktur. Fikir üzerinde belli bir süre kafa yorduktan sonra internet fikrinizi gelir modelini de içine alacak şekilde hayata geçirmek için adım atın. Fikir toplantılarını uzatmayın. Dünyanın en yeni teknolojisini bulduğunuzu düşünseniz de bunun ön araştırmasını yapın, daha önce deneyenlerin tecrübelerini okuyun veya pazar araştırması yapın. Mutlaka taşın altına elinizi koyun ve etkinliğe geçin.

5. Müşterinizi dinleyin, anlayın, dinleyin, anlayın
İnternet girişiminizi kurduğunuzda ilk müşterileriniz çok önemlidir. Sizlerin büyümesine ve ağızdan ağza yayılmasına bu ilk öncü kullanıcılar karar vereceklerdir. Onlar arkadaşlarına tavsiye ederlerse girişiminiz hızlı büyüyebilir. Onların geri beslemelerini dikkate alın ve uygulamalarınızda onlara mutlaka kulak verin. Geliştirmelerinizi onlara danışın. İlk müşterilerinizden grup oluşturun, testlerinizi mutlaka onlara açın. Bunun yanı sıra müşterilerinizin memnun kalmaları için hizmet seviyenizi elinizden geldiğince yüksek tutun. İlk 6 ay içinde bu kültürü oluşturursanız tüm şirket hayatı bu başlangıç evresinden etkilenecektir.

6. Size aşık kullanıcılar oluşturun
Sıradan marka olmayın. Sizin yerinize sizi anlatacak tanıtacak, markanıza âşık müşteriler oluşturun. Koluna Harley Davidson dövmesi yapacak bir müşteri markasına ne kadar bağımlıysa, sizde müşterilerinize bu bağımlılığı sağlayacak ürünler hizmetler vermeye çalışın.

7. Odaklanın, odaklanın, odaklanın
Belli bir pazara odaklanın. Ölçeklenebilir büyüyen bir pazarda hizmet verecek bir ürün seçin. Tek işiniz bu olsun yan işlerle uğraşmayın. Hem dışardan çalışır hem de akşamları internet işini yaparım diye düşünmeyin. 24 saatinizi sadece bu işe adayın. Başka işle uğraşmayın. Risk alınması gerekiyorsa alın. Müşterilerinizi dinleyin onlara en iyi hizmeti vermeye odaklanın. Şirketin başlangıç döneminde olduğu gibi diğer aşamalarda da müşteri odaklı olun.

8. Kaynaklarınızı verimli kullanın
İnternet girişimlerinin başlangıç günlerinde kısıtlı sermayenizi çok düşünceli harcayın. Büyük sermayeli grupların sizi yenebileceğini düşünmeyin, eğer işinize odaklanıyorsanız sizden başkası bu konuda daha iyi hizmet veremez. Başlangıçta sermaye olarak koyduğunuz her kuruşun hesabını yapın. En ucuz yolları bulun. Şirketinize yeni elemanlar almak yerine dış kullanıma yönelim. Birçok işinizi serbest çalışanlara yaptırabilirsiniz. Diğer internet siteleri ve şirketlerle işbirlikleri yapın. Her iş için para harcamaya çalışmayın. Ofis masraflarınızı kısın. Kirası düşün bölgelerde ofis tutmaya çalışın. Sizin yarattığınız değer ilk aşamada mobilyalardan daha önemlidir. İlk aylarda görselliğe önem vermeyin, sorun yapmayın. Pazarlama ve reklâm için yaratıcı gerilla pazarlama yöntemleri kullanın, arkadaşlarınızı sizi anlatmaları için ikna edin.

9. Yaptıklarınızı ölçün
Her aşamada nerede olduğunuzu analiz edin. Planlamaya bir holding şirketi kadar uzun zaman ayırmayacak olsanız da başlangıç aşamasında ve diğer dönemlerde nerede olduğunuzu ve nereye gitmek istediğinizi yazın. Bunları her ay kontrol edin değerlendirin. Ölçümsüzlük ve plansızlık sis içinde hedefinizi bulmaya benzer.

10. Moralinizi yüksek tutun, korkmayın, sabredin, vazgeçmeyin, tekrar deneyin
Başarısızlıktan korkmayın, tekrar deneyin. Bazen çevrenize kulaklarınızı tıkayın. Sizi ümitsizliğe sevk eden, yapıcı olmayan, desteksiz eleştiriler yapanları çevrenizden uzakta turun. Sizin enerjinizi emerler. İnternet girişimciliğinin her aşamasında olaylara objektif, yapıcı ve çözüm odaklı insanları yanınızda bulundurun. Yaptığınız işin önemini anlamayan, internet konusunda bilgisi olmayanların söylediklerine kulaklarınızı tıkayabilirsiniz. Ben demiştim, diyenleri uzaklaştırın. Sabırlı olun. Unutmayın Roma bir günde kurulmadı. Tekrar tekrar deneyin. Her sabah heyecanla işe başlayın. İşinize aşık olun.

Durumun devamı şöyle: Genç insanlar erkek olsun kadın olsun ilk önce bir kişiye aşık olurlar. Bir aşk ile herhangi bir şekilde yetinmeyip gözleri sürekli dışarda olanlar her ortamda tabanı kollarlar, küçük bir fırsat bulduklarında ikinci, üçüncü seçenekleri de stepneye koyarlar. Bu durum yönetilmesi zor bir duruma gelene kadar devam edeceklerdir. Ne zaman ki bu durum domino etkisiyle çöker o zaman elde kalır sıfır. Bir yakalanma tüm sistemi anında yıkabilir. İşin en ilginci tüm kızlara eşit zaman ayrılmaz her biri daha fazla enerji isteyecektir. Arzı sağlayan genç çocuk bu kadar çok kızı bir arada yönetmekte zorlanacaktır. İlk günler her ne kadar zevkli gözüken bir durumda olsa zamanla bu çok aşklılık kavramı tüm taraflar için çekilmez durum alır. Her kız tüm ilginin kendisinde olmasını isteyeceği için problemler birbirini izleyecektir.

Yukarda teorik olarak anlatmaya çalıştığım, Aslı’ya bunun ne kadar bilimsel bir açıklama olduğunu ispatlamaya çalışacağım, üst paragraftan sonra alt yazı olarak şunu yazayım. Evlenmeden önce bir kaç kızla çıkmaya çalışırsanız ne paranız yeter ne enerjiniz. Bir yer gelir patlarsınız veya patlatırlar.

Şimdi duruma evlilikten sonra bakalım. Bir eşiniz var ve sizin hala gözünüz dışarda. Yeni eşler arıyorsunuz. Ne olur gelin beraberce değerlendirelim.

1. Maddi olarak güçlü değilseniz çökersiniz
2. Yaşlandıkça enerjiniz düşer, iki ve üç talep kaynağı sizi sömürür, bir yerde motor arıza yapar
3. Stres katsayınız artar her iki tarafa da ilgi göstermeniz gerekir, ikisi de ilgiden memnun kalmaz
4. Eğer iki taraf da durumdan haberdar değilse her ikiside tek kendilerinin olmasını ister.
5. Eğer durumdan 1 taraf haberdarsa her iki tarafta sadece kendinizle ilgi göstermenizi ister
6. İki tarafında durumdan haberdar olması seçeneği seçenek değildir.

Evlisiniz bir tane metres buldunuz, problemleriniz 2 ye katlanır, iki metres bulursanız bu sefer problemler geometrik olarak büyür. Paranız var ben bunu yaparım kardeşim deseniz bile yaşınız bir yerde buna dur diyecektir. Tüm tarafları sürekli mutlu etmek çok zor olacaktır. Evliykende de bekarken de birden fazla eş başınızı her zaman ağrıtır. O bakımdan akıllı erkekler tek tek evlenirler, tek tek aşık olurlar. Eğer geçiş olacaksa bir öncekini bitirir sonra diğerine geçerler.

Diyeceksiniz ki kardeşim bak Arabistan’da 4 tane eşle 4 farklı sarayda yaşayan şeyhler prensler var ben neden yaşamayım; bir; Ülke farklı, kurallar farklı iki; bu kadar sermayen var mı? Bir de olaydan sinerji olmuyor toplam mutluluk 1 + 1 + 1 + 1 = 4 ediyor mu? 4 evlilik toplamda 1 mutluluk etmez.

Aslıcım buradan sana sesleniyorum. Bu benzetmelerin tümü internet girişimcilerine odaklanma problemini anlatmak için. Sürekli olarak 3-4 proje ile başarı peşinde koşan internet girişimcilerine. Eğer birden fazla internet projesi ile başarılı olmayı düşünüyorsanız yukardaki benzetmelerin bir tanesine otururusunuz.

Örnek yeni girişimcisiniz ve kaynağınız yok ama fikirler *ok gibi. Hepsiyle başlayalım diyorsun. Ne olur kardeşim bakalım. İlk günler hep güzel günler olur, aylar geçtikçe bu projelerin küçük yükleri omzunda kaldırılamayacak yükler haline gelir, hangi sevgilimi bıraksam diye karar veremezsin. Hepsini kaybedersin bir gün. Birde matematiksel olarak maksimize edemezsin çıktıyı. İki projenin toplamı 2 etmez, 1 bile olmaz. O sebeple bir güzele aşık ol ve onlar tüm hayatını birleştir. Neymiş;

Güzele güzel demem güzel benim olmadıkça

Sonra diğer örneğe yatay geçiş yapalım. Bir proje başladınız iyi kötü devam ediyorsunuz bu internet işine ama yolda bir yeni iş modeli gördünüz, çarpıldınız. Bu da benim olmalı dediniz. Sonra ikinci projeye girdiniz. Yani bir eşiniz var birde metres tuttunuz, hatta kuma aldınız. Ne problemleri yazmıştık yukarda. Patlarsınız ya da patlatırlar. İlk işiniz bozulur, yeni iştende istediğiniz verimi alamazsınız, matematiksel olarak maksimize olamazsınız.

Peki bir işiniz var ve bunun doğru iş olmadığı anladınız ama bu işide bırakmak istemiyorsunuz, yeni işe onu yanınıza alarak devam etmek istiyorsunuz. Ne olur ayağınıza ayak bağı olur. Hiç bir taraf mutlu olmaz, ne yeni proje ne eski proje başarılı olur. Yapılması gereken eski eşinizi boşamaktır. Sonra yenisiyle evlenirsiniz. Akıllı erkekler sırayla evlenirler. 3 evlilik bir arada olmaz.

Bir sürü yeni firiniz var hangisiyle başlayacağınıza kalbinizle karar vereceksiniz. Hangisine aşıksınız bir ömür boyu hangi fikirle devam etmek istiyorsunuz onu seçeceksiniz. Doğrusu bu sevgiliyle evlenmek ve çocuklar yapmaktır. Yani yeni işler devam eden işinizin parçası olabilir, bu yatay veya dikey genişleme olabilir ama bu durumda herkes mutlu olur. Siz de eşinizde bunu istiyordur. Yeni çocuklar sizi sever onlarda sizle beraber büyür. Büyür kocaman olur sizi geçerler.

Paranız var evli değilsiniz, evlenmek ve aşık olmak istemiyorsunuz o zaman yatırımcı olacaksınız. Paranız ile şirketlere gireceksiniz sonra karla çıkacaksınız.